Deel een

— Félix, jongen, ga de kaarten eens halen. Ik ga je inmaken met cribbage.

Het was een zondagmiddag in oktober, en mijn grootvader had me net bij mijn voornaam genoemd. De vrijdag ervoor had hij me gevraagd wie ik was, en of ik de man was die de verwarmingsketel kwam herstellen.

Hij is eenentachtig. Volgens mijn oom, volgens de dokter, volgens de maatschappelijk werkster van het CLSC, het wijkgezondheidscentrum, die in september met haar vragenlijst was langsgekomen, “herkent opa niemand meer”. Hij haalt de dagen door elkaar. Hij vergeet te eten. Hij valt midden in een zin in slaap.

Die zondag won hij drie spelletjes op rij. Hij telde zijn punten sneller dan ik. Vijftien-twee, vijftien-vier, en een paar, zes. Hij vertelde me zelfs over het oude Forum, over de beker van 1993 en over de parade in de rue Sainte-Catherine, waar hij, zo zwoer hij me, een laars had verloren.

Hij was zichzelf. Helemaal.

En mijn oom Sylvain was er niet.

Ik moet u uitleggen hoe we bij ons leven.

De duplex is van opa. Rue des Écores, in Rosemont, met de wenteltrap aan de voorgevel en het schuurtje achter in de tuin. Opa kocht hem in 1974, toen hij machinebankwerker was in de Angus-werkplaatsen van de spoorwegen. Hij heeft er beneden zijn twee kinderen grootgebracht, en hij woont er nog altijd. Mijn moeder en ik wonen boven. We betalen 650 dollar per maand. Tegen de prijzen in de buurt zou het drie keer zoveel zijn. Opa zegt dat het de huur is van een dochter die elke dag naar haar vader komt kijken.

Mijn moeder is zorgkundige met nachtdienst in het ziekenhuis Maisonneuve-Rosemont. Ze vertrekt om 23.15 uur, komt om 8 uur thuis en slaapt tot 15 uur. Ik ben zestien, ik zit in het laatste jaar van de middelbare school en ik kom rond 16 uur thuis.

Sinds oma twee jaar geleden is gestorven, is opa trager geworden. Dat is normaal, zei iedereen. Maar in de lente begon het snel te gaan. Te snel. Op een dag liet hij een kookplaat aanstaan. Een andere keer liep hij op pantoffels naar de buurtwinkel en wist hij de weg terug niet meer.

Toen begon mijn oom Sylvain elke dag te komen.

Sylvain is de grote broer van mijn moeder. Hij woont in Laval, hij heeft een renovatiebedrijf, een grote grijze pick-up en een stem die een hele kamer vult. Sinds mei komt hij elke weekdag rond 11 uur, met kant-en-klare maaltijden en een pot appelmoes, “het recept van mama”. Hij poetst, hij sorteert opa’s pillen in de pillendoos, en rond 14 uur vertrekt hij weer. Mijn moeder zegt dat ze niet weet wat we zonder hem zouden doen.

Ik wist het ook niet. In het begin.

Als ik van school thuiskwam, was opa altijd in dezelfde toestand. In slaap in zijn relaxzetel, met open mond, de tv op het sportkanaal zonder geluid. Als ik hem wakker maakte, keek hij me aan als een vreemde. Eén keer huilde hij omdat hij oma niet kon vinden.

’s Ochtends daarentegen, als mijn moeder hem na haar dienst zijn koffie bracht, ging het vaak goed. Ze zei dat het het zonsondergangsyndroom was, dat dat gebeurt bij cognitieve stoornissen, dat mensen ’s ochtends beter zijn.

En in het weekend ging het altijd goed.

Ik begon dingen te noteren, in mijn telefoon. Zonder precieze reden. Omdat ik dat doe als iets me dwarszit: ik maak een tabel. De dag. Het uur. Hoe hij was. Wie er langs was geweest.

Na drie weken had mijn tabel twee kolommen. De dagen waarop hij me herkende. De dagen waarop hij me niet herkende.

Er was geen enkele uitzondering. De dagen waarop hij me niet herkende, waren de dagen waarop Sylvain was gekomen.

Op een avond sprak ik er mijn moeder over aan, voor ze naar haar werk vertrok. Ze was in de keuken haar lunchbox aan het vullen.

— Kom nou, Félix. Hij komt als er iets te doen is. Het is normaal dat hij er op de slechte dagen is, daarvoor komt hij juist.

— Hij komt niet op de slechte dagen, mama. Het zijn de dagen waarop hij komt die slecht zijn.

Ze keek me lang aan. Toen deed ze haar lunchbox dicht.

— Je oom zit hier hele dagen in plaats van op zijn bouwplaatsen. Zeg dat nooit waar hij bij is.

De volgende dag hoorde ik Sylvain telefoneren in de tuin. Hij stond te roken bij het schuurtje. Hij wist niet dat ik vroeger thuis was.

— De notaris is op 4 november. Zodra het mandaat bekrachtigd is, teken ik. Beneden en boven, leeg, ik lever het je in juli. Nee, over mijn zus hoef je je geen zorgen te maken, die regel ik wel.

Diezelfde avond zocht ik het op internet op. Tien jaar geleden had opa bij de notaris een beschermingsmandaat getekend. Als hij ooit wilsonbekwaam zou worden, zou Sylvain zijn zaken regelen. Om het te laten ingaan, waren er twee evaluaties nodig: een medische en een psychosociale. Daarna bekrachtigde de notaris het. En vanaf dan kon Sylvain alles doen. Betalen. Tekenen. Verkopen.

De twee evaluaties waren in september gebeurd. Op een dinsdag en een donderdag. Rond 13 uur.

Op 23 oktober was er een pedagogische studiedag. Geen school. Sylvain wist het niet.

’s Middags ging ik naar beneden om bij opa te eten, terwijl hij al in zijn zetel lag te slapen. Sylvain was net vertrokken. In de koelkast stond de pot appelmoes, een glazen weckpot met een etiket in viltstift: “PAPA”. Ik ben gek op appelmoes. Ik at er vier of vijf lepels van, staand voor de open koelkastdeur, iets wat mijn moeder haat.

Een uur later lag ik boven op de bank en kon ik niet meer opstaan.

Mijn mond was droog, mijn hoofd zwaar, mijn benen van watten. Ik zag het plafond langzaam draaien. Ik wilde mijn vriendin een berichtje sturen, mijn vingers vonden de letters niet meer. Ik sliep vier uur aan een stuk, een zwarte slaap, zonder dromen. Toen mijn moeder me om 17 uur door elkaar schudde, wist ik niet meer welke dag het was.

De volgende ochtend, voor ze thuiskwam, ging ik weer naar beneden. Ik haalde de pot uit de koelkast. Ik schepte hem langzaam leeg in een kom, lepel per lepel.

Op de bodem, tegen het glas geplakt, lagen drie kleine witte pilletjes, half opgelost.

Iemand drogeerde mijn grootvader.