Deel een

De vaste telefoon ging op een donderdag in november, om 19.40 uur, terwijl ik met mijn rode pen het kruiswoordraadsel uit Le Soir zat in te vullen.

Ik ben achtendertig jaar onderwijzeres geweest, in de gemeenteschool van Cuesmes. Zulke gewoontes raak je niet kwijt. Ik vul mijn kruiswoordraadsels in met rode pen, ik onderstreep de fouten in de krant, en op de salontafel staat altijd een oude ijzeren koekjesdoos van Delacre, vol beloningskaartjes. Kleine kaartjes met een blauwe zwaluw. Ik deelde ze uit aan de kinderen die goed gewerkt hadden. Ik heb er nog tweehonderd. Ik weet niet waarom ik ze bijhoud.

Ik nam op.

— Oma? Ik ben het… Oma, ik heb een ongeluk gehad. Zeg niets tegen mama, alsjeblieft, zeg niets tegen mama…

De stem van een jongeman, gebroken, huilend. Een stem die van mijn kleinzoon had kunnen zijn. Maar Hugo heeft me nog nooit Oma genoemd. Geen enkele keer in tweeëntwintig jaar.

Toen hij twee was, kreeg hij “Monique” niet over zijn lippen. Hij zei “Moumou”. Dat is zo gebleven. Hij is tweeëntwintig, hij studeert voor ingenieur in Bergen, hij is een meter negentig, en hij noemt me nog altijd Moumou waar zijn vrienden bij zijn, zonder een greintje schaamte. Het is het mooiste wat iemand me ooit gegeven heeft, die bijnaam.

Ik wist het dus meteen. En toch begon mijn hart te bonken alsof het echt was. Dat is het verschrikkelijke. Zelfs als je het weet, de stem van een jongen die huilt, die raakt je ergens.

— Wat is er gebeurd? vroeg ik.

Ik zette mijn onderwijzeressenstem op. Rustig. Traag. De stem die je gebruikt als een kind op de speelplaats zijn knie heeft opengehaald.

— Ik heb een vrouw aangereden. In Brussel. Ze ligt in het ziekenhuis. De politie heeft me opgepakt, oma… Ik geef je mijn advocaat, hij legt het je uit.

Een andere man nam de telefoon over. Een lage, kalme stem, met een licht accent dat ik niet kon plaatsen.

— Goedenavond, mevrouw. Meester Verhaegen, advocaat aan de Brusselse balie. Het spijt me dat ik u op dit uur stoor. Uw kleinzoon is in voorlopige hechtenis. De situatie is ernstig, maar ze kan vanavond nog geregeld worden. Er moet een borgsom van 8 500 euro betaald worden. Anders brengt hij de nacht door in een cel, en morgen wordt hij voorgeleid bij de onderzoeksrechter. Met zo’n dossier riskeert hij maandenlang in voorhechtenis te blijven.

Ik keek naar mijn doos met beloningskaartjes. De blauwe zwaluw op het deksel.

— 8 500 euro, herhaalde ik. En hoe doe ik dat, meester?

— In contanten, mevrouw. De banken zijn gesloten, de procedure is dringend. Een beëdigde koerier van de rechtbank komt bij u langs. Hebt u geld in huis?

Dat had ik. Zoals veel mensen van mijn leeftijd bewaar ik een envelop in de schoenendoos, boven op de kleerkast. Mijn man, Fernand, zei altijd: “Banken gaan failliet. Een matras nooit.” Fernand is zes jaar geleden gestorven. De envelop is gebleven.

— Ik heb een beetje, zei ik. Geen 8 500. Misschien zesduizend.

— Dat zal volstaan voor vanavond, zei de advocaat heel snel. Uw kleinzoon zal het u terugbetalen. En vooral, mevrouw, spreek er met niemand over. Niet met uw dochter, niet met de buren. Het is een lopende gerechtelijke zaak, het geheim van het onderzoek is absoluut. Als u erover praat, kunt u de situatie van uw kleinzoon verergeren.

— Ik begrijp het.

— Ik bel u over twintig minuten terug met het uur waarop de koerier langskomt. Blijf bij de telefoon.

Hij hing op.

Ik bleef een minuut zitten, met mijn handen plat op het tafelkleed. Toen nam ik mijn gsm, die met de grote toetsen die mijn dochter me cadeau had gedaan, en belde eerst Hugo.

Hij nam op bij de tweede beltoon. Achter hem klonk muziek en gelach.

— Moumou! Alles goed? Ik ben bij Arnaud, we studeren. Nou ja, we proberen het.

Ik sloot mijn ogen. Moumou.

— Alles goed, jongen. Ik wilde gewoon je stem horen. Studeer maar goed.

Daarna belde ik 101.

Ik verwachtte dat ze me zouden zeggen om op te hangen, niet open te doen, de ketting op de deur te leggen. Maar de agente die opnam stelde me veel vragen, en vroeg me toen even te wachten. Er kwam een andere stem aan de lijn. Een vrouw, ouder, die zich voorstelde als hoofdinspecteur Wauthier, van de politiezone Bergen-Quévy.

— Mevrouw, zei ze, al drie weken plundert een bende de rekeningen van oudere mensen in de streek. Jemappes, Frameries, Saint-Ghislain. Zeven slachtoffers. We hebben de koerier nooit kunnen pakken. Zou u bereid zijn om ons te helpen?

Ik ben negenenzeventig. Ik heb artrose in beide knieën en ik rijd sinds vorige winter niet meer met de auto. Niemand had me al heel lang om hulp gevraagd.

— Zeg me wat ik moet doen, antwoordde ik.

Toen de advocaat om 20.05 uur terugbelde, speelde ik de oude vrouw in paniek. Dat was niet moeilijk. Ik hoefde alleen maar aan Hugo in een cel te denken.

— De koerier komt om 21 uur, zei meester Verhaegen. Hij heet Michaël. Hij geeft u een ontvangstbewijs van de rechtbank. U steekt het geld in een gesloten envelop en u schrijft er de naam van uw kleinzoon op.

— En Hugo, is hij in orde? Mag ik hem spreken?

Een stilte.

— Hij is bij de politie, mevrouw. Hij laat u groeten.

Om 20.30 uur belden twee mensen aan. Een jonge vrouw in jeans en een man met een sporttas. Ze leken op kleinkinderen die komen eten. Inspecteur Wauthier was er al twintig minuten, verstopt in mijn keuken, tussen de koelkast en de tuindeur. Ze had kortgeknipt grijs haar en wandelschoenen. Ze deed me denken aan een schooldirectrice die ik in 1974 had gehad.

We maakten de envelop samen klaar. Bovenop drie echte biljetten van vijftig euro, en daaronder krantenpapier, op maat geknipt. De pagina’s van Le Soir. Mijn kruiswoordraadsels gingen er ook in.

Ik schreef erop, met rode pen, in onderwijzeressenletters: Hugo.

— U doet open, u geeft hem de envelop en u gaat achteruit, zei de inspecteur. Praat niet met hem. Hou hem niet tegen. Wij doen de rest. Er zal u niets overkomen.

Ik knikte. Ik ging in de fauteuil van Fernand zitten, tegenover de voordeur, met de envelop op mijn knieën. De klok in de woonkamer maakte een geluid dat me in zes jaar nooit was opgevallen.

21 uur. Niets.

21.02 uur. Er reed een auto door de straat, zonder te stoppen.

21.04 uur ging de bel.

Ik stond op. Mijn knieën kraakten. In de keuken hoorde ik de inspecteur haar adem inhouden. Ik liep door de gang, draaide de sleutel om en deed de deur open.

En de envelop viel uit mijn handen.