Deel een

De eerste keer was het een blauwe plek op haar onderarm. Een gele en paarse plek, zo groot als een muntstuk van twee euro, net boven haar pols.

“Ik heb me tegen de radiator gestoten,” zei mama.

Ze was eenentachtig. Sinds haar beroerte, het jaar ervoor, liep ze met een wandelstok en trilde haar linkerhand een beetje. Zich tegen de radiator stoten, dat kon. Ik kocht een schuimrubberen bescherming voor de radiator. Ik reed terug naar huis, naar Namur, twintig minuten van haar vandaan. Ik dacht er niet meer aan.

De tweede keer zat het op haar wang.

Mama heet Jeanne. Ze is achtendertig jaar kleuterjuf geweest in Andenne. Op straat houden mannen van vijftig haar nog altijd staande om “Dag, juf Jeanne” te zeggen, en ze weet nog hoe ze heetten, welke knuffel ze hadden en op welke dag ze in de klas in hun broek plasten. Ze heeft twee kinderen alleen grootgebracht, nadat papa vertrokken was: mijn broer Marc en mij.

Ze woonde nog altijd in haar huis in de rue de la Papeterie, een smal bakstenen huis met een tuintje waar ze tomaten kweekte die ze niet meer kon plukken. Van een rusthuis wilde ze niet weten. “Ik sterf in mijn eigen bed,” had ze gezegd, “en niet in een bed dat naar javel ruikt.”

Dus hadden we ons georganiseerd. Een gezinshulp van het OCMW kwam elke ochtend, van maandag tot zaterdag: Nadia, een vrouw van veertig, rustig, met precieze gebaren, die mama “juf Jeanne” noemde, net als de oud-leerlingen. Een verpleegster kwam langs voor de medicijnen. Ik kwam op woensdag en zondag. En Marc, die vijf minuten verderop woonde, kwam ’s avonds.

Marc was de perfecte zoon. Na haar beroerte had hij mama’s rekeningen overgenomen, met een volmacht die bij de bank was getekend, “om haar de zorgen te besparen”. Hij betaalde haar facturen, deed haar boodschappen, repareerde de verwarmingsketel. De hele buurt zei het: “Wat een geluk, juf Jeanne, zo’n zoon.”

Ik bewonderde hem. Ik voelde me zelfs een beetje schuldig. Hij deed zoveel meer dan ik.

Over de blauwe plek op haar wang zei mama dat ze in de badkamer was gevallen.

Daarna kwam er een plek op haar schouder, die ik zag toen ik haar in haar vest hielp. Toen twee rode afdrukken boven aan haar arm, naast elkaar, als vingers. Mama zei niets meer. Zij die altijd praatte, die het nieuws becommentarieerde, die me de roddels van de bakker vertelde, was urenlang uit het raam gaan staren. Als ik tegen haar sprak, schrok ze op.

Ik sprak er Marc over aan. Hij zuchtte en streek met zijn hand door zijn haar.

“Ik wilde het er met jou over hebben, Sophie. Ik denk dat het Nadia is.”

“Nadia?”

“Denk even na. Wanneer zijn die blauwe plekken begonnen? Na de zomer. Toen Nadia de andere hulp verving, dat blonde meisje. En er is nog iets. Er verdwijnt geld. Ik heb afhalingen gezien op mama’s rekening. Tweehonderd euro, driehonderd euro. Mama komt niet meer buiten, ze gaat niet alleen naar de bankautomaat. Wie kan ’s ochtends aan haar kaart? Wie kent haar code?”

Het duizelde me. Nadia, die mama’s haar kamde terwijl ze liedjes van Dalida zong. Nadia, die gazellenhoorntjes had meegebracht voor haar verjaardag.

“Ben je zeker?”

“Ik ben nergens zeker van. Maar ik ga niet wachten tot ze haar doodmaakt om het zeker te weten. Ik heb het OCMW gebeld. Ik vraag dat ze vervangen wordt.”

Nadia vertrok de maandag daarop. Ze kwam mama gedag zeggen. Ik was er niet bij, maar de buurvrouw, mevrouw Collard, vertelde het me later: Nadia had in de gang gehuild, en ze had mama’s twee handen vastgehouden en gezegd: “Juf Jeanne, ik heb niets gedaan. U weet het, u.”

Mama had niets geantwoord. Ze had alleen heel hard in haar handen geknepen.

Op woensdag, toen ik bij mama vertrok, vond ik een papiertje onder de ruitenwisser van mijn auto. Een blaadje uit een schrift, in vieren gevouwen. Een zorgvuldig handschrift, in blauwe balpen.

“Mevrouw Sophie. Ik heb nooit het geld van uw mama genomen. Ik heb haar nooit pijn gedaan. ’s Ochtends, als ik aankom, is ze bang. Ze is niet bang van mij. Ze is bang van de nacht. Kijk naar de nacht. Nadia.”

Kijk naar de nacht.

Ik bleef in mijn auto zitten, het papiertje op mijn knieën. ’s Nachts was mama alleen. De verpleegster kwam ’s ochtends, samen met Nadia. Marc kwam ’s avonds, rond negen uur, om te kijken of alles in orde was, en hij deed de deur op slot als hij vertrok. Niemand anders had een sleutel. Behalve Nadia, en die had hem maandag teruggegeven.

En toch zat er twee dagen later een nieuwe blauwe plek. Op haar rechterpols, deze keer. Nadia was er niet meer.

Ik zei niets tegen Marc. Ik weet niet waarom. Misschien omdat hij een verklaring zou hebben gehad, en ik geen verklaring wilde. Ik wilde zien.

Op mijn zolder, in een doos met “Léo” erop, had ik de babyfoon met camera bewaard die ik had gekocht voor de weekends dat ik op mijn achterneefje paste. Een klein wit toestel, met een zwart oog en een infraroodlampje voor ’s nachts. Je kon het beeld volgen via een app op je telefoon. Léo is nu vier en slaapt niet meer bij mij. Ik deed er een uur over om de oplader terug te vinden.

Op zondag, terwijl mama haar middagdutje deed, installeerde ik hem in haar kamer, boven op de boekenkast, tussen haar trouwfoto en een oud woordenboek. Je zag hem niet, tenzij je wist dat hij er stond. Ik plakte het groene lampje af met een stukje zwarte tape. Ik stelde de app zo in dat ik een melding kreeg bij de minste beweging tussen middernacht en zes uur.

Voor ik vertrok, ging ik op mama’s bed zitten. Ze was wakker geworden. Ze keek me lang aan en sloeg toen haar ogen op naar de boekenkast. Heel even maar. Toen keek ze me weer aan.

Ik denk dat ze het gezien had. Ze zei niets. Ze nam mijn hand en kneep erin, zoals ze in die van Nadia had geknepen.

De eerste nacht: niets. De telefoon trilde twee keer: mama die zich omdraaide in bed. Ik keek naar het grijze, korrelige beeld, mijn moeder piepklein onder het dekbed, en ik voelde me belachelijk. Ik bespioneerde mijn moeder van eenentachtig. Voor niets. Misschien had Nadia gelogen om zichzelf te verdedigen. Misschien had Marc gelijk.

De tweede nacht: ook niets.

De derde nacht was een donderdag. Ik kon niet slapen. Om twee uur stond ik op om een glas water te drinken en bleef ik in het donker in mijn keuken zitten, met de telefoon op tafel.

Om 2.40 uur trilde hij.

“Beweging gedetecteerd — Kamer mama”.

Ik opende de app. Het beeld had een paar seconden nodig om te laden. Mama lag in bed, maar ze sliep niet. Ze zat rechtop, het dekbed tot aan haar kin opgetrokken, en ze keek naar de deur.

De klink ging naar beneden.

Er kwam iemand binnen. Iemand met een sleutel van het huis, want de voordeur werd elke avond op slot gedaan. Een silhouet, grijs op het grijze scherm. Het bleef staan aan het voeteneinde van het bed. Ik zag mama ineenkrimpen, haar twee handen voor haar gezicht.

Toen boog het silhouet zich over haar heen, in het licht van het nachtlampje, en zag ik het gezicht.

Ik herkende de jas nog voor ik het gezicht herkende.