Deel een

De man van het slachtoffer had een heel eigen manier om zijn das glad te strijken. Twee vingers, van boven naar beneden, langzaam, en dan een kort tikje op de punt, alsof hij hem in de houding zette.

Hij deed het drie keer tijdens zijn getuigenis, voor het hof van assisen van Parijs, op de derde dag van het proces. Bij de derde keer voelde ik mijn handen koud worden op mijn knieën.

Ik had dat gebaar al eens gezien. Eén keer in mijn leven. Op een nacht in maart, tweeënhalf jaar geleden, in eerste klas, op de laatste TGV uit Rijsel.

En die nacht, zo had hij net gezworen, sliep die man in een hotel in Rijsel.

Ik moet u uitleggen hoe een gepensioneerde spoorman uit het 18e arrondissement ertoe komt over een man te oordelen.

Op een dag kreeg ik een brief van het stadhuis: mijn naam was uit de kiezerslijsten geloot. Daarna nog een, van de griffie: een oproep voor het Justitiepaleis, op het Île de la Cité, voor de zittingsperiode van september. Odile, mijn vrouw, moest lachen. Ze zei: “Bernard, jij die niet eens kunt kiezen tussen twee kazen?”

Op de eerste ochtend zaten we met een dertigtal in een zaal met houten lambrisering te wachten tot onze namen uit een urne werden getrokken. De mijne kwam als vierde uit de bus. Noch de verdediging noch de advocaat-generaal wraakte me. Ik ging op de vierde zetel zitten, naast de magistraten. Jurylid nummer vier. Eenenzestig jaar gewoon leven achter de rug, en ineens het recht om een man voor twintig jaar naar de gevangenis te sturen.

Ik ben achtendertig jaar treinconducteur geweest bij de SNCF. Achtendertig jaar “Goedenavond, controle van de vervoerbewijzen” zeggen, kaartjes knippen, later scannen, regulariseren, mensen kalmeren die hun aansluiting hadden gemist. Ik ging met pensioen op 12 maart. Mijn laatste dienst was de trein Rijsel–Parijs van 21.58 uur. De collega’s hadden ballonnen opgehangen in het lokaal van Lille-Flandres. Odile wachtte me op aan de Gare du Nord met een fles crémant.

De beschuldigde heette Joël Kerbrat. Tweeënvijftig, van Bretoense afkomst, al negen jaar op straat. Hij sliep in een tentje aan de rand van het Bassin de la Villette, aan de quai de la Loire. Hij was opgepakt op de ochtend van 13 maart, zittend op een bank, met aan zijn voeten de handtas van een vrouw van negenendertig, Sabine Morvan, die dood was aangetroffen in haar appartement in de rue de Crimée. Op het hoofd geslagen. Op de tas haar bloed. In de zak van Kerbrat haar bankkaart.

Hij zei dat hij de tas rond 1 uur ’s nachts in een vuilnisbak in de rue de Crimée had gevonden, terwijl hij blikjes zocht. Niemand geloofde hem. Ik eerst ook niet. Hij zag eruit zoals je van een schuldige verwacht: de baard, de wegkijkende blik, de handen die beven als de alcohol ontbreekt. Hij antwoordde naast de vraag. Hij zei “weet ik niet meer”. Hij was al twee keer veroordeeld, voor diefstal.

Zijn advocate, een jonge vrouw die ambtshalve was aangesteld, vocht zo goed als ze kon. Maar er was niets anders dan de tas, het bloed, de kaart, en die arme kerel op zijn bank.

’s Middags lunchten de juryleden samen in een kleine zaal boven de rechtszaal, met dienbladen onder plasticfolie. We mochten voor de beraadslaging niet over de zaak praten, dus praatten we over andere dingen: de metro, de kleinkinderen, de regen. Maar ik zag in de ogen van de anderen dat het al beslist was. Een vrouw was dood. Een man had haar tas. Iemand moest betalen, en die iemand zat al in de beschuldigdenbank.

Op de derde dag hoorden we de echtgenoot.

Thierry Morvan. Vierenveertig, commercieel directeur bij een verpakkingsbedrijf. Marineblauw pak, wit hemd, een trouwring die hij af en toe met zijn duim ronddraaide. Hij sprak over Sabine, over hoe ze elkaar hadden leren kennen, over het kind waarop ze hoopten. Hij huilde op het juiste moment, niet te veel. Verschillende juryleden huilden met hem mee. Mijn buurvrouw links, een verpleegster uit Belleville, haalde een zakdoek tevoorschijn.

Hij vertelde over zijn nacht. Hij was in Rijsel voor een vakbeurs. Diner met klanten tot 21.30 uur, in een brasserie op de Grand-Place. Daarna terug naar zijn hotel, vlak bij het station. Hij was vroeg gaan slapen, uitgeput. De volgende ochtend om 7.15 uur zat hij aan het ontbijt, collega’s hadden hem gezien. Toen had de politie hem gebeld.

De speurders hadden het nagetrokken. De hotelfactuur. De klanten van het diner. Zijn badge op de beurs, om 9 uur. Alles klopte. Hij was nooit verdacht geweest. Waarom zouden ze? Er was Kerbrat.

— Ik ben rond 22 uur gaan slapen, zei hij. Ik had mijn telefoon uitgezet. Dat zal ik mezelf nooit vergeven.

En hij streek zijn das glad. Twee vingers, van boven naar beneden. Een kort tikje op de punt.

Mijn laatste werknacht herinner ik me zoals een trouwdag. Elke minuut.

De TGV van 21.58 uur was bijna leeg. In rijtuig 1 zat maar één reiziger. Een man in maatpak, zonder bagage, die naar het zwarte raam keek. Geen kaartje. Hij was “op het laatste moment” ingestapt. Ik regulariseerde het op mijn terminal, met de toeslag aan boord. Hij haalde een kaart uit een portefeuille, aarzelde, stak ze weer weg en haalde er een andere uit. Een groene bankkaart, op naam van een bedrijf.

Ik weet nog wat ik tegen hem zei. Ik was ontroerd, een beetje onnozel, ik had met de collega’s een glas gedronken.

— U bent mijn laatste reiziger, meneer. Achtendertig jaar in het vak, en u bent de laatste.

Hij keek niet op. Hij streek zijn das glad. Twee vingers, van boven naar beneden. Een kort tikje op de punt. Alsof hij wilde zeggen dat het gesprek voorbij was.

Dat had me gekwetst. Je vergeet niet wat je gekwetst heeft op de avond dat je met pensioen gaat.

Die trein kwam om 23.02 uur aan in de Gare du Nord. De rue de Crimée ligt een kwartier verderop met de taxi.

Volgens de forensisch arts was Sabine Morvan gestorven tussen 23.30 uur en 1 uur ’s nachts.

Ik keek naar die man die aan de balie stond te huilen, en ik twijfelde niet meer.

Hij zat in mijn trein.