Hoofdstuk 1

Zout water

Om tien voor zes daalde Élise de ladder van inlaat vier af met de meetsonde in de zak van haar jas, want het was dinsdag en op dinsdag werden de vier punten van de sector gemeten voordat de dagpompen aansloegen.

De sporten waren vettig. Dat waren ze al elf jaar. Ze had drie keer gevraagd of ze afgekrabd konden worden, en drie keer had men haar geantwoord dat krabben niet op het schema stond, en de vierde keer was ze opgehouden met vragen en had ze de gewoonte aangenomen om af te dalen met haar handpalmen plat tegen de bomen in plaats van de sporten vast te pakken, wat langzamer ging en niet uitgleed.

Beneden was het vier graden kouder dan boven. Het water van kanaal vier kwam tot dertig centimeter onder het bordes, zwart, roerloos, met een dun schuim tegen het beton. Élise haalde de sonde uit haar zak, rolde de kabel af, controleerde of er geen aanslag op de cel zat en liet hem zakken tot het rood gemerkte draadje gelijk kwam met het oppervlak.

Ze wachtte de dertig seconden af.

3,1.

Ze haalde de sonde op, spoelde hem af met gedestilleerd water uit het flesje aan haar riem, veegde de cel schoon met de schone doek, en begon opnieuw.

3,1.

Het was niet dat ze het apparaat wantrouwde. Het was dat Wies haar het eerste jaar had gedwongen alles drie keer te doen, en dat die derde keer in haar handen was gaan zitten en er nooit meer uit was gegaan.

3,1.

Ze noteerde het cijfer in het schrift, met het tijdstip op de minuut, en bleef een ogenblik gehurkt op het bordes zitten.

Kanaal vier stond op 0,4 al zolang ze eraan werkte. In augustus liep het op tot 0,6 als het niet regende, en in september zakte het weer. Eén keer, in 2146, na een week noordwestenwind, was het naar 0,9 gegaan en daar was drie dagen over gepraat.

Ze stopte de sonde terug in haar zak en klom de ladder op.

Het tweede punt lag achthonderd meter verderop, bij de vork van het Zuidvliet, en ze ging er met de fiets heen over de aarden berm langs het kanaal, in een dag die maar niet wilde beginnen. De lucht hing laag en droog. Geen wind. Een reiger vloog zwaar voor haar op en streek veertig meter verder weer neer.

Ze zette de fiets tegen de paal, opende de gietijzeren inspectieput, liet de sonde zakken.

3,9.

Ze spoelde hem af. Ze begon opnieuw.

3,9.

De derde keer liet ze hem langer beneden dan nodig was, zonder reden, kijkend naar het water. Ze had de smaak in haar mond voordat ze hem begreep: die geur van zout slib en koud metaal, de geur van de Oosterschelde aan de andere kant van de dijk, die hier niets te zoeken had, vijf kilometer landinwaarts, in een zoetwaterkanaal dat vier pompen al tweehonderd jaar op peil hielden.

3,9.

Ze schreef het cijfer op. Voor ze de put sloot ging ze met haar vinger langs de binnenrand van het gietijzer en keek ernaar. Zand. Heel fijn, heel bleek, als een vliesje, zoals je dat op een trede vindt na een overstroming. Ze boog zich voorover: het water eronder was niet zwart zoals dat van kanaal vier. Het was troebel.

Ze bleef een minuut gehurkt zitten, ellebogen op haar knieën, kijkend naar een bodem die niet te zien was.

Toen sloot ze de put en stapte weer op de fiets.

Wies Delacre stond op de loopbrug van het gemaal met een beker in haar handen, zoals elke ochtend, en wat er in de beker zat was sinds 2141 geen koffie meer, maar iedereen bleef het zo noemen.

Élise liep de treden op, gaf haar het opengeslagen schrift en wachtte.

Wies las. Ze was eenenzestig en had veertig jaar gemaal achter zich; ze las schriften zoals anderen een gezicht lezen. Ze zei niets. Élise zag haar de bladzijde omslaan, teruggaan, vergelijken met de meting van de vorige dag, en daarna met die van de week ervoor.

De stilte duurde lang genoeg voor Élise om beneden pomp twee van toerental te horen veranderen, wat gebeurde als het peil acht centimeter zakte en wat die ochtend geen interessante informatie was.

“Doe het om tien uur over,” zei Wies.

“Goed.”

“Alle vier de punten.”

“Goed.”

Wies klapte het schrift dicht en gaf het terug, en ze dronk een slok van wat geen koffie was, en Élise zag haar hand.

Die beefde niet. Het was erger dan dat: hij lag te precies om de beker, met alle vijf de vingers, zoals je iets vasthoudt waarvan je besloten hebt het niet te morsen.

De ochtend ging door, want een ochtend gaat door.

Joren was negentien, hij werkte vijf maanden op het gemaal en hij had nog steeds niet begrepen dat als er om een lager van vijfenveertig werd gevraagd, hij dat uit de lade met vijfenveertig moest halen en niet uit die ernaast. Er waren vijf lades. Vijf. Élise stuurde hem twee keer terug, en de tweede keer liep ze met hem mee naar de werkplaats en bleef achter hem staan terwijl hij de goede opendeed, en ze hoorde zichzelf met een stem die niet helemaal de hare was zeggen dat hij over vijftien jaar blij zou zijn dat het er maar vijf waren.

Hij keek haar aan zoals je iemand aankijkt die net iets ouwelijks heeft gezegd.

Ze verwisselden het lager van pomp drie. Dat kostte twee uur en twintig minuten, waarvan een uur om de as eruit te krijgen, en Élise had vet tot aan haar ellebogen en een beetje in haar haar, en op een gegeven moment vertelde Joren een verhaal over zijn zus dat grappig was, en ze lachte echt.

Om tien uur deed ze de vier punten over.

4,9 bij het Zuidvliet. 4,1 bij kanaal vier, achthonderd meter stroomafwaarts. 2,8 bij drie. 1,6 bij één, dat het verst van de dijk lag en dat zijn leven lang nog nooit iets had geroken.

Ze schreef de cijfers op en bracht ze naar Wies, die ze staand bekeek, zonder te gaan zitten, en die niet vroeg of het om twee uur nog eens overgedaan moest worden. Het was de eerste keer in elf jaar dat Wies dat niet vroeg.

Ze aten staand, in de werkplaats, zoals altijd, want de tafel in de benedenruimte was om onderdelen op te leggen en niemand had dat ooit met Wies durven bespreken.

Er was brood van de Zone, vispasta in de gemeenschappelijke pot, kastomaten die lekker waren en die ze elke dag hadden, en de zeekraal die de vrouw van Joren aan de voet van de dijk plukte en die hij op dinsdag meebracht in een linnen zak. Élise nam er drie takjes van. Het was zout, knapperig, een beetje jodiumachtig.

Ze kauwde. Ze keek naar het groene steeltje tussen haar vingers.

Zeekraal groeide in zout. Meer kon het zelfs niet.

Ze legde de rest terug in de zak.

Het bulletin van één uur kwam op het toestel in de werkplaats omdat het elke dag om één uur kwam, en niemand luisterde er echt naar.

Er waren de peilen, de getijtijden, de tonnages die in Yerseke waren binnengekomen, de aankondiging van een geplande stroomonderbreking op het noordelijke net tussen twee en vijf uur 's nachts, en een bericht voor houders van methanolvoertuigen over het station van Kapelle.

Daarna een technisch bericht, voorgelezen op dezelfde toon als de rest:

Oosterscheldekering, Roompot. Schuif 31: drempelafdichting niet conform bij de opname van één september. De schuif blijft bedienbaar. Sluiting van de doorgang verklaard in verminderde modus. Aangezien de schuiven van de kering bij normaal getij openstaan, worden geen gevolgen voor de bedrijfsvoering verwacht.

Joren smeerde zijn brood. Wies zat in het kantoor, aan de andere kant van de wand, en je hoorde haar stoel.

De laatste zin was waar, en dat was juist het vervelende eraan.

De schuiven van de kering bleven het hele jaar geheven. Ze werden alleen neergelaten als er drie meter werd aangekondigd, wat twee of drie keer per winter gebeurde, en het kostte een uur en een kwartier om ze allemaal neer te laten. De rest van de tijd liep de zee in en uit tussen de pijlers zoals ze dat altijd had gedaan, en of een schuif nu sloot of niet maakte helemaal niets uit. Het kantoor dat het bericht had geschreven had gelijk. Élise zou in hun plaats hetzelfde hebben geschreven.

Schuif 31 betekende maar één ding, en maar voor één dag: de dag waarop er gesloten moest worden, zou het Roompot niet sluiten.

Dat was een probleem voor later, en voor andere mensen.

Alleen had ze 4,9 bij het Zuidvliet, zand op het gietijzer, en troebel water in een put waar ze al elf jaar de bodem in zag.

Het zout kwam niet van boven, uit zee. Het kwam van onderen. Het was er altijd al geweest, onder de polders, omhooggedrukt door het gewicht van de Schelde tegen een land dat lager lag dan zij; je leefde ermee, je pompte het weg, de regen verdunde het, en het evenwicht hield het tweehonderd jaar vol omdat niemand het een weg gaf.

Ergens onder de vork leek het er een gevonden te hebben. Waar, op welke diepte, sinds wanneer, daar wist ze niets van en dat kon ze op geen enkele manier te weten komen. Dat was het werk van de mensen die boren.

Twee dingen dus. Twee dingen die niets met elkaar te maken hadden, bij twee verschillende diensten, in twee verschillende registers, en die niemand in de Zone voorlopig op dezelfde tafel zou zien liggen.

Het eerste ging nu open onder haar voeten.

Het tweede wachtte op het volgende springtij.

Dat was over elf dagen.

En de ploeg die de vork van het Zuidvliet moest injecteren en de ploeg die de drempels van het Roompot onderhield waren dezelfde zes mensen, en hun lijst was langer dan het jaar. Dat stond ook niet in het bericht, want dat had nog nooit in enig bericht gestaan.

“Élise,” zei Joren. “Wil jij de bodem van de pot?”

“Neem jij hem maar.”

Om twee uur moest het peil van het bergingsbassin omlaag omdat het weerbericht van die week regen aankondigde, en het peil van het bergingsbassin omlaag brengen betekende schuif vier anderhalve slag openzetten.

Élise ging er te voet heen. Het was zeshonderd meter.

Schuif vier had een heugel en een handwiel met zes spaken, en je moest de pal met je linkerhand omhooghouden terwijl je met rechts draaide, en het kostte zesennegentig slagen voor anderhalve slag loopweg.

Ze draaide ze. Ze draaide ze al elf jaar, zes of zeven keer per maand, en ze had het in haar slaap kunnen doen.

Toen het schuifblad van de drempel loskwam was er, beneden, eerst een zuiging en daarna een vlak gerommel.

Ze zette de pal terug, noteerde het tijdstip, en liep terug.

's Middags vulde ze het formulier in.

Het was een gedrukt formulier van twee bladzijden met vakjes, een sectornummer, een plek voor het referentienummer van het apparaat, een andere voor de ijkdatum, en onderaan een kader van zes regels met als kop opmerkingen van de meter, waarin ze in elf jaar dingen had geschreven als aanslag op cel, gereinigd of meting twijfelachtig, punt onbereikbaar, ladder bevroren.

Ze schreef: Voortdurende stijging op alle vier de punten sinds 05.50 uur. Maximum bij het Zuidvliet, afnemend stroomafwaarts. Troebelheid en fijn zand bij de put van de vork. Diepe kwel waarschijnlijk. Verzoek om bezoek van de injectieploeg.

Ze las het terug. Het kader was zes regels en ze had er vijf gevuld, wat haar nog nooit was overkomen.

Ze voegde de zesde toe: Zie het keringbericht van vandaag, Roompot.

Toen streepte ze die door, want het was niet aan haar om twee diensten in dezelfde zin te zetten.

Toen schreef ze hem opnieuw.

Ze schoof de twee bladen in de posttas van vier uur en ging terug naar de pompen, en die draaiden tot de avond, alle vier, op vol vermogen, om water uit de polder te halen dat een beetje sneller zout werd dan zij het eruit kregen.

Blok Oost had zijn lift verloren in 2144 en Élise liep de drie verdiepingen op zonder erbij na te denken, behalve op dagen dat ze iets had gedragen. De gang op de derde werd verlicht door een tl-balk aan het plafond die op beweging aansloeg en vier minuten bleef branden. Het kostte veertig seconden om van het trappenhuis bij de deur te komen. Ze had in die gang nog nooit van haar leven gerend.

Jonas stond bij de kookplaat, met zijn rug naar haar toe, en roerde in het kleine pannetje.

“Je ruikt naar vet,” zei hij zonder zich om te draaien.

“Drie heeft zijn lager opgevreten.”

“Alweer.”

Hij had de prei erin gedaan, en gerst, en een restje vispasta, en het rook zoals het elke dinsdag rook. Ze legde haar jas neer, draaide de kraan open en waste haar handen en onderarmen met de grijze zeep, lang, tot aan haar ellebogen, starend naar de muur.

Hij vertelde over zijn dag. Iets met vrachtwagens, twee dagen vertraging op een levering onderdelen uit de Zone Brabant, en een man van het kantoor ernaast die de vergadering van elf uur had volgepraat met het verdedigen van een standpunt dat niemand wilde en dat hij uiteindelijk had gekregen omdat de anderen honger hadden. Hij deed de man na. Hij deed hem goed na. Élise ging op de stoel zitten met haar rug tegen de radiator, die lauw was omdat het nog september was, en ze lachte twee keer.

“En jij?” zei hij.

Ze deed haar mond open.

Er waren vier cijfers te noemen. Dat kostte zes seconden. Ze had ze in de zak van haar jas, in het schrift, met het tijdstip op de minuut.

“Niets,” zei ze. “Metingen.”

Hij knikte en deed het deksel er weer op, en daarmee was het voorbij, en ze wist zelf niet goed waarom ze dat had gedaan, behalve dat ze zin had in een hele dinsdag, een complete dinsdag, met de gerst en de prei en de imitatie van de man van het kantoor ernaast, en dat die cijfers hardop uitspreken in die keuken ze waar zou hebben gemaakt op een manier waarop ze dat nog niet waren.

Ze aten. Hij pakte haar kom aan om hem af te wassen. Op de kast zat het papier van de koppeling nog steeds onder de magneet, een beetje gegolfd door de damp, al zeven maanden.

Later, in het donker, legde hij zijn hand plat op haar buik zoals hij dat deed, en zij legde de hare erop, en hij viel eerder in slaap dan zij, zoals altijd.

Ze bleef met open ogen liggen, luisterend naar het geluid van de pompen van gemaal drie dat je bij windstilte kon horen, en de dagen tellend tot het springtij, en ze kwam meerdere keren op hetzelfde getal uit.

De volgende dag daalde ze om tien voor zes de ladder van inlaat vier af, haar handpalmen plat tegen de bomen.

Ze wachtte de dertig seconden af.

5,2.