Hoofdstuk 2

Ordonnateur

De zaal op de tweede verdieping was nooit verwarmd geweest en zou dat nooit worden, want je verwarmt geen ruimte waar vijftien mensen vier uur per week doorbrengen. Jonas hield zijn jas aan. Iedereen hield zijn jas aan. Greet Boone, die vierenzeventig was en de stoofruimte van de zuidwijk beheerde, had er bovendien een omslagdoek bij, en twee jaar eerder had ze voorgesteld de zittingen bij haar thuis te houden, in de damp, en daar was zes maanden om gelachen zonder dat iemand haar ooit antwoord had gegeven.

Op tafel stonden een karaf water, vijftien glazen, vijftien onderleggers, en het register.

Het register was gebonden in grijs linnen, liggend formaat, en op de rug zat een etiket waarop iemand met de hand had geschreven OOSTERSCHELDEKERING — BEDIENINGSORGANEN — 2126 tot, en die de zin niet had afgemaakt omdat niemand wist wanneer het zou ophouden.

Ineke Doorn had het met de fiets uit het Topshuis meegebracht, in een tas van waszeil, en ze had het op de juiste bladzijde opengeslagen voordat iemand zat.

Aart Mesu opende de zitting om twee minuten over negen en gaf het woord aan Ineke.

Ze hield geen inleiding. Ze draaide het register naar de tafel toe en schoof het naar het midden, en wie dichtbij genoeg zat boog zich voorover.

“De regel van 2 oktober 2139,” zei ze.

De regel van 2 oktober 2139 luidde: Roompot, schuif 44 — cilinder bakboord vervangen door het reserveonderdeel. Reserve uitgeput. Hij was geschreven in blauwe inkt, in een schuin handschrift, en hij werd gevolgd door elf regels in elf verschillende handschriften, één per jaar, die allemaal ongeveer hetzelfde zeiden in dezelfde volgorde: jaarlijkse controle, drempel 31, slijtage stuurboordgeleiding, geen onderdeel, uitgesteld.

In de marge, naast elk van die regels, had iemand een getal herberekend. 3,9. 4,1. 4,0. 4,4. 4,2. Het laatste luidde 4,6.

“Procent,” zei Ineke. “Per jaar. Dat is de kans dat we in de loop van de winter een opzet krijgen die ons dwingt het Roompot te sluiten.”

“En dat kunnen we niet,” zei Cas Wisse.

“We kunnen hem neerlaten. Hij sluit niet aan op de drempel. Bij één schuif maakt dat bijna niets uit, de kering is niet waterdicht en is dat ook nooit geweest. Maar de stuurboordgeleiding heeft tachtig jaar zeewater achter de rug en het onderhoudsprogramma is in 2112 gestopt. Als we hem onder belasting neerlaten kan ik u niet garanderen dat hij niet dwarsgaat.”

“En als hij dwarsgaat.”

“Dan sluiten we de doorgang helemaal niet. En krijgen we de hele opzet aan de binnenkant.”

Niemand vroeg wat dat betekende. Het was een van die drie of vier dingen die hier iedereen wist, zoals je weet dat water naar beneden stroomt: de binnendijken van de Schelde waren na 1986 berekend op een getijverschil dat door de kering werd beheerst, en niet op wat de kering tegenhield. Ze hadden destijds geen dam gebouwd. Ze hadden een kering gebouwd, om het getij in leven te houden en de oesters erbij, en ze hadden de dijken aan de binnenkant gelaten op de hoogte die ze hadden.

Greet Boone zei:

“En het onderdeel?”

“Vierhonderdtwintig boring,” zei Ineke. “Wij kunnen tot driehonderd verspanen.”

“Ergens anders?”

“Ik heb het gevraagd aan Brabant, aan Rijn-Maas en aan Gent. Brabant heeft geantwoord. Zij hebben een draaibank die het kan. Ze maken het voor ons in achttien maanden als ze al het andere opzijschuiven, en al het andere schuiven ze niet opzij.”

Aart Mesu liet de stilte een tijdje duren, niet voor het effect maar omdat hij traag was en dat altijd was geweest.

“Vier komma zes per jaar,” zei hij ten slotte. “Over één winter.”

“Vier komma zes is de kans dat we moeten sluiten,” zei Ineke. “Niet de kans dat het breekt. Als we sluiten, geef ik één kans op drie dat 31 zijn werk niet doet. En als hij het niet doet, weet ik niet wat de binnendijken doen. Niemand weet dat. Ze zijn nooit beproefd.”

“Over hoeveel winters?”

“U bedoelt hoelang we zo kunnen doorgaan.”

“Ja.”

Ineke keek naar het register, dat ze uit haar hoofd kende, en ze antwoordde terwijl ze naar het register keek.

“Elke winter die voorbijgaat stoppen we er weer een onderdeel in. De geleiding gaat verder open. Over twee jaar laat ik die schuif helemaal niet meer neer, zelfs niet onbelast, omdat ik bang zal zijn hem niet meer omhoog te krijgen. En op dat moment staat de doorgang permanent open en valt er niets meer te beslissen.”

Jonas schreef. Hij schreef al vanaf het begin, omdat het zijn werk was en omdat het zijn handen bezighield. Hij schreef 2 jaar, en zette er een kring omheen, en keek een tijdje naar die kring.

Greet Boone vroeg wat er met de ouderen zou gebeuren.

Ze vroeg het zonder nadruk, met haar hand nauwelijks omhoog, en Aart Mesu vroeg haar het te preciseren, en ze preciseerde het.

“Er zijn in deze Zone eenennegentigduizend mensen ouder dan zeventig. Ik heb er twaalf die elke dag naar de stoofruimte komen en van wie er acht geen drie kilometer zouden halen.”

“Ze krijgen een nummer net als iedereen,” zei Jonas.

“En als het geen vroeg nummer is?”

“Dan lopen ze.”

“Ze zullen niet lopen.”

“Dat weet ik,” zei Jonas.

Hij had het zonder hardheid en zonder omweg gezegd, en rond de tafel viel een stilte die anders was dan de andere.

“U kunt een categorie maken,” zei Greet.

“Dat kan ik. Als ik een categorie maak voor de zeventigplussers, gaat het om eenennegentigduizend mensen, en bij vierduizend per dag vreet die drieëntwintig van de veertig dagen op.

En de volgende categorie zijn de kinderen onder de vijf, en dat zijn er achtenzestigduizend. Samen zijn dat honderdnegenenvijftigduizend, en we krijgen er honderdzestigduizend uit.

Dus de vraag is niet of ik een categorie kan maken, mevrouw Boone. De vraag is welke van de twee.”

Greet Boone knikte, heel langzaam, en vroeg niets meer.

Zij was de eerste die stemde.

Er was geen schuldige.

Dat was het ding waar Jonas nog lang aan terugdacht, en dat hij nooit goed wist te vertellen: dat er de twee uur die volgden, in een zaal met vijftien mensen van wie er vijf door loting waren aangewezen en die geen enkele reden hadden om beleefd te zijn, niemand naar een naam zocht.

Ze hadden het gekund. Er stonden elf regels in het register en elf handtekeningen onder elf uitstellen, en twee van de ondertekenaars waren dood en één zat in de zaal. Ze hadden kunnen vragen waarom er in 2141, toen er nog budget was, de kades van Yerseke waren vernieuwd in plaats van de stuurboordgeleiding van een schuif die prima werkte.

Niemand vroeg het. Ze hadden allemaal ooit iets ondertekend dat daarop leek.

Dus telden ze.

Negenhonderdeenenveertigduizend tweehonderd inwoners volgens het laatste register. Ze rondden af op negenhonderdveertigduizend, want je rondt altijd naar beneden af als je het hebt over mensen die eruit moeten, en niemand merkte het op.

Ineke gaf de datum: de eerste depressie die een sluiting kon afdwingen kwam statistisch gezien in de tweede helft van oktober. Daarvoor waren er springtijen en slecht weer, wat niet hetzelfde was.

Dat waren veertig dagen.

Jonas gaf zijn cijfers. Hij had ze sinds de vorige avond, omdat Ineke hem om zeven uur een briefje had gestuurd en omdat hij bij de eerste zin had begrepen wat er van hem gevraagd zou worden.

Honderdachtenzestig methanolvrachtwagens, waarvan er eenendertig permanent in de werkplaats stonden. Eenenveertig aanhangers. Twee treinen van twintig wagons die drie keer per week Goes–Roosendaal reden en die je op vijf kon brengen als je de mensen vond om het spoor te bemannen. Zestig mensen per vrachtwagen, staand, met wat ze dragen en niets anders. Heen en terug in twee dagen.

“Vierduizend per dag,” zei hij. “Als we doorduwen vierduizendtweehonderd. Ik kondig liever vierduizend aan.”

Hij liet de tafel de vermenigvuldiging zelf maken.

Cas Wisse deed het hardop, omdat hij visser was en geen enkele reden zag om dingen niet te zeggen.

“Veertig dagen maal vierduizend is honderdzestigduizend.”

“Ja.”

“We zijn met negenhonderdveertigduizend.”

“Ja.”

Greet Boone vroeg hoeveel Zones dit gedaan hadden.

Aart Mesu zocht Ineke met zijn ogen, en Ineke wist het niet, en het was een vrouw aan het uiteinde van de tafel, die over de scholen ging en die vanaf het begin niets had gezegd, die antwoordde.

“Vier.”

“En waar zijn die nu?”

“Twee ervan bestaan nog.”

Er viel een stilte, en toen ging Aart Mesu over tot de stemming, want daar viel niets aan toe te voegen en iedereen in de zaal had zojuist op hetzelfde moment hetzelfde begrepen.

Vijftien voor. Ze staken hun hand op, ze telden, ze schreven het op.

Buiten, door het raam, was het een heel gewone septemberdag, en je zag de bovenkant van de kassen, en twee mannen die zonder haast iets van een kar afhaalden.

De zitting hield daar niet op. Hij ging nog twee uur door, over de gewone punten, want er was een agenda en een agenda vervalt niet omdat je zojuist hebt besloten een Zone te ontruimen.

Het ging over het dak van de school in Kapelle, over een perceelgeschil, over het weer in bedrijf nemen van een vergister, en over de technische toewijzingen van het kwartaal.

Ineke presenteerde de hare in vier minuten. Ze had zes mensen. Ze had er zes nodig om de drempel van 31 van meetapparatuur te voorzien, de sensoren te plaatsen, bij elk getij de speling te meten en haar over een maand te vertellen of ze die schuif wel of niet kon neerlaten.

Daartegenover stonden op de lijst veertien aanvragen voor sectorwerk.

Jonas las ze. Hij las ze elk kwartaal, en elk kwartaal honoreerde hij er drie of vier.

De elfde luidde: Sector 4 — Zuidvliet, vork. Verzilting op alle vier de punten. Maximum stroomopwaarts, afnemend stroomafwaarts. Troebelheid, fijn zand. Diepe kwel waarschijnlijk. Injectieploeg aangevraagd.

Hij kende het handschrift.

Hij bleef erop rusten ter lengte van drie ademhalingen, en niemand merkte het, want niemand kijkt naar een man die een lijst leest.

Een injectie was vijf dagen, twee boorstellingen, en dezelfde zes mensen.

Hij dacht, in deze volgorde: dat als de kwel was wat ze leek te zijn, sector 4 vóór Kerstmis verloren zou zijn. Dat sector 4 elf procent van de tuinbouw van de Zone uitmaakte. Dat er over veertig dagen niemand meer zou zijn om de tuinbouw van de Zone op te eten. En dat het enige wat nu nog telde was te weten of schuif 31 neergelaten kon worden, want dat was het verschil tussen honderdzestigduizend mensen ordelijk naar buiten krijgen en ze allemaal tegelijk het water in sturen.

Hij schreef uitgesteld naast de elfde, en tekende onder aan de bladzijde, net als de elf vóór hem.

Hij bleef als laatste in de zaal achter, zoals altijd, om op te ruimen.

Greet Boone ook, omdat ze er elf minuten over deed om op te staan, haar omslagdoek om te slaan en haar stok te vinden.

“Meneer Reyners.”

“Mevrouw Boone.”

“Hoe oud bent u?”

“Vierendertig.”

Ze knikte, steunend op de tafel.

“Ik ben vierenzeventig,” zei ze, “en ik heb zojuist gestemd voor het ontruimen van een Zone waar ik geboren ben en waar mijn moeder geboren is, en over veertig dagen sta ik in een rij met een tas.

Ik wilde u één ding zeggen. U gaat veertig dagen lang lijsten maken. U gaat er uw nachten aan besteden.

Als u klaar bent, zullen er mensen buiten staan en mensen binnen, en zal men u vragen of u het goed hebt gedaan, en u zult ja zeggen omdat het waar zal zijn.”

Ze pakte haar stok.

“Daar hebt u niets aan,” zei ze. “Ik zeg het u nu zodat het u niet verrast.”

Sarah Okonjo stond hem in de gang op te wachten met twee mappen onder haar arm.

“Hebben ze gestemd?”

“Ze hebben gestemd.”

Ze knikte. Ze was negenentwintig en werkte al vier jaar met hem, en ze had die manier om alleen de vragen te stellen waarvan ze het antwoord echt wilde weten.

“Hoeveel krijgen we eruit?”

“Honderdzestigduizend. Misschien honderdzeventig als de treinen het houden.”

Hij daalde één trede af, en bleef toen staan, omdat hij zichzelf net had gehoord.

Ze wachtte, één hand op de leuning.

“En de anderen?” zei ze.

“De anderen lopen.”