De dijk

De Zeedijk van Knokke is in maart van de honden, van de gepensioneerden en van de mensen die iets te vergeten hebben.

De terrassen zijn binnengehaald. De strandcabines staan er nog niet: het zand is leeg tot aan de zee. De wind komt van zee en houdt nooit op: hij kruipt onder je kraag, hij doet je zonder reden huilen, hij neemt de woorden mee voor ze bij de ander aankomen, zodat je heel dicht naast elkaar moet lopen om met elkaar te praten. Misschien ben ik daarom heel dicht naast Adrien gaan lopen.

De eerste keer was het een zaterdag. Hij was om twaalf uur langs het atelier gekomen, op het uur dat ik sluit. Hij had gezegd: ik ga een eind over de dijk lopen, wilt u mee? Hij had u gezegd. Ik had nee gezegd. Ik had mijn jas gepakt. We waren tot aan het Zoute gelopen en terug, zeven kilometer, bijna zonder iets te zeggen, en toen we stilhielden voor de trap van de Meeuwenstraat, brandden mijn wangen van de wind en brandde mijn hart van iets anders.

De tweede keer zei hij je.

Hij was achtendertig. Hij was scheepstimmerman in Oostende, op een kleine werf aan het dok, waar houten boten werden gebouwd en hersteld voor mensen die geen houten boten nodig hadden, die net als iedereen kunststof en aluminium hadden kunnen kopen, en die toch het geluid van eikenhout in de deining wilden. Hij had het vak geleerd bij een oude Hollander uit Vlissingen, hij werkte al zes jaar alleen, hij had twee dagen per week een leerjongen. Hij woonde boven de werf, in twee kamers die naar lijm en krullen roken. Hij was niet getrouwd. Dat was hij nooit geweest. Hij had geen kinderen. Hij had een moeder in Oostende, die hij op zondag bezocht.

Dat alles vertelde hij me in drie weken, in kleine stukjes, op de dijk, in de wind, en ik borg het op in mijn hoofd zoals ik negatieven opberg: op volgorde, in hoesjes, met de datum erbij.

Hij stelde geen vragen over Hugo.

Het was het meest rustgevende ter wereld. Al zestien maanden stelde iedereen me vragen over Hugo: hoe het met me ging, hoe ik het volhield, of ik sliep, of ik at, of ik erover had nagedacht het appartement te verkopen, of ik erover wilde praten. Adrien vroeg niets. Als ik over Hugo praatte, luisterde hij. Als ik niet over Hugo praatte, vulde hij dat niet op met een ongemakkelijke stilte. Hij liep naast me, de handen in de zakken van zijn werkjas, en keek naar de zee zoals je kijkt naar iemand die je al lang kent.

“Ga met hem naar bed,” zei Nora, “of ik doe het.”

Nora Benali is mijn beste vriendin sinds de universiteit, in Namen, waar zij farmacie studeerde terwijl ik kunstgeschiedenis studeerde, en waar we een kot deelden boven een kebabzaak die om vier uur 's nachts sloot. Ze heeft een apotheek in Brugge, drie kinderen, een man die cardioloog is en nul geduld. Ze was op een zondagavond langsgekomen met een fles witte wijn en een rijsttaart, en ze had me alles laten vertellen, en ze had geluisterd terwijl ze de taart met een lepel rechtstreeks uit de vorm at.

“Nora.”

“Wat, Nora? Je bent zesendertig. Je hebt een man die zwarte koffie zonder suiker voor je meebrengt en die boten herstelt met zijn handen. Je hebt je opgemaakt, Camille. Ik ken je al achttien jaar, ik heb je je drie keer zien opmaken: voor je eindexamen, voor je trouwdag en voor de begrafenis.”

“Vier keer.”

“Vier keer. Zie je wel. Je telt.”

Ze legde haar lepel neer. Ze keek me aan met de blik die ze achter haar toonbank heeft als een klant haar zijn klachten beschrijft en zij al weet wat hij heeft.

“Hugo hield van je,” zei ze, zachter. “Hij wilde dat je leefde. Hij wilde je niet in dit appartement aan zee zien zitten, starend naar het water dat hem van je heeft afgepakt.”

Ik keek juist naar het water. Door het grote raam was de Noordzee grijs, zwaar, met ver weg witte schuimkoppen. Ik keek er elke avond naar. Ik wist niet of ik haar haatte of op haar wachtte.

Sophie had het ook gezien. Sophie ziet alles.

Sophie Verhaegen is de zus van Hugo, zeven jaar jonger dan hij, twee jaar jonger dan ik. Ze werkt in het familiebedrijf, op de afdeling evenementen, ze organiseert de huwelijken en de seminaries in de vier hotels. Zij had het onze georganiseerd. Ze werd mijn vriendin voor ze mijn schoonzus werd, en ze is dat gebleven na de dood van Hugo, wat niet vanzelf sprak, want in families als de Verhaegens is een schoondochter die weduwe is een lastig voorwerp waarvan niemand ooit goed weet waar je het moet opbergen.

Ze kwam op een donderdag langs het atelier, met een bos tulpen in de hand, onder het voorwendsel dat ze een offerte wilde voor familiefoto's. Adrien was er. Hij was de wiebelende poot van mijn lichtbak aan het herstellen, op zijn knieën onder de tafel, met een schroevendraaier die hij uit zijn zak had gehaald alsof het normaal was om een schroevendraaier in je zak te hebben.

Sophie keek naar hem. Toen keek ze naar mij. Toen glimlachte ze, een brede glimlach, de glimlach van Hugo, die ze allebei van hun vader hadden geërfd.

“Dag,” zei ze tegen Adrien. “Sophie.”

Hij kwam overeind. Hij veegde zijn hand af aan zijn broek voor hij haar die toestak.

“Adrien.”

Ze hield zijn hand een seconde vast.

“Hebben wij elkaar niet al eens gezien?”

“Ik denk het niet,” zei hij. “Dat zou ik me herinneren.”

Hij glimlachte. Zijn halve glimlach. Sophie lachte, gevleid, en vertrok weer met de tulpen die ze vergat me te geven, en ik heb maandenlang niet meer aan die zin gedacht.

Marianne nodigde me de zondag daarop uit voor de lunch.

Marianne Verhaegen is de moeder van Hugo en van Sophie, en de voorzitster van de groep Verhaegen: vier hotels aan de kust, waaronder het vlaggenschip, het Hotel Verhaegen, op de Zeedijk van Knokke, in 1926 gebouwd door de grootvader van haar man. Ze is zevenenzestig. Ze ziet eruit als vijfenvijftig, in een crèmekleurig mantelpakje, met parels, kortgeknipt zilvergrijs haar en een glimlach die al veertig jaar op elk gala aan de kust gefotografeerd wordt. Ze had me met een volmaakte vriendelijkheid in de familie opgenomen, zonder één misstap, en ik had in zeven jaar nooit geweten of ze van me hield of me beheerde.

We lunchten in het restaurant van het hotel, aan haar tafel, bij het grote raam, de tafel waar ze sinds de dood van haar man elke zondag lunchte. Zeetong meunière, een chablis, de maître d'hôtel die haar Madame noemde en mij Madame Camille.

Bij het dessert legde ze haar hand op de mijne.

“Men zegt me dat je iemand ziet.”

Ik vroeg niet wie men was. In Knokke is men iedereen.

“Ik weet nog niet of ik iemand zie,” zei ik.

“Schat. Je moet leven. Hugo zou willen dat je leeft.”

Ze kneep in mijn hand. Ze droeg ringen aan drie vingers en ze waren koud.

“Breng hem eens mee voor de lunch, op een zondag. Ik wil hem leren kennen. De vrouw van mijn zoon laten we niet in de handen van de eerste de beste.”

Ik vertelde het Adrien diezelfde avond. We liepen over de dijk, het was bijna zacht, het was de eerste avond van april waarop je je jas kon openknopen.

“Mijn schoonmoeder wil je ontmoeten. Ze nodigt je uit voor de lunch in het hotel. Op een zondag.”

Hij bleef staan.

Het was niet veel. Een stap die niet gezet wordt. De wind die doorgaat en een man die stilstaat. Hij keek recht voor zich uit, uitgerekend naar het hotel, dat je in de verte op de dijk zag liggen, met zijn witte art-decogevel en zijn uithangbord in blauwe letters, VERHAEGEN, verlicht in de avond.

“Ik denk het niet,” zei hij.

“Ze bijt niet. Tenminste, niet in het openbaar.”

Hij glimlachte niet.

“Ik zet geen voet in dat hotel, Camille.”

Hij zei het zacht. Niet gemeen, niet boos. Zoals je iets zegt wat al lang waar is en waarover niet te discussiëren valt. En toen liep hij weer verder, en hij pakte mijn hand, voor het eerst, en stak die met de zijne in de zak van zijn jas, en hij legde me niets uit, en ik vroeg hem niets, omdat zijn hand warm was en de mijne dat al zestien maanden niet meer was geweest.

Ik had het hem moeten vragen.