De harde schijf van mijn vader

Er stonden veertienduizend tweehonderd bestanden op de schijf van haar vader, en geen enkele map met een datum.

Lucie Aveline stelde dat vast om tien over negen 's avonds, op een donderdag in maart, in haar flat in Angers, met de oude computerkast op de keukentafel en een adapter van twaalf euro. Ze had haar moeder beloofd de foto's te ordenen voordat ze het apparaat aan haar neef zou geven, die het voor zijn zoon wilde.

Ze keek naar de mappenstructuur en voelde de kleine beroepsmatige moedeloosheid die ze goed kende.

FOTO'S. Daarin: fotos. Daarin: nieuwe map, nieuwe map (2), toestel, toestel 2, te sorteren, diversen, diversen 2, Nathalie bruiloft, 2008?, vakantie, vakantie 2, KERST.

Ze deed dit de hele dag voor het archief van Maine-et-Loire: aanwinsten ontvangen zonder inventaris, dozen openen waarvan niemand nog wist wat erin zat, en leesbaar maken wat iemand had geproduceerd zonder één seconde te denken dat het na hem gelezen zou worden. Ze was eenendertig en deed dit werk negen jaar. Haar vader was op zes februari gestorven.

De telefoon ging om half tien.

— Heb je hem aangesloten?

— Ik heb hem aangesloten, mama.

— Wat staat erop?

— Veertienduizend foto's en geen enkele ordening.

Chantal Aveline lachte kort door haar neus.

— Dat verbaast me niets. Hij fotografeerde alles en keek er nooit naar.

— Ik maak een selectie. Vijf- of zeshonderd, die zet ik op een stick voor jou, en de rest archiveer ik netjes.

— Kijk je naar alles?

— Hoe bedoel je?

— Ga je alle foto's bekijken?

— Dat is nogal het idee, zei Lucie. Je kunt niet ordenen zonder te kijken.

Er viel een stilte van anderhalve seconde, van het soort dat je op het moment zelf niet hoort.

— Werk jezelf niet uit de naad, zei haar moeder.

Lucie zette thee, deed een lamp aan en begon.

Ze had een methode. Je bekijkt veertienduizend foto's niet met weemoed: je gaat er één keer in miniatuur doorheen, snel, zonder iets te openen, om de blokken te vinden. Je noteert de ankerpunten — een bruiloft, een huis, een auto, een kind dat groeit — en de chronologie reconstrueer je daarna, want bestandsdata liegen altijd. Een schijf die drie keer is gekopieerd draagt overal de datum van de laatste kopie.

Het is het eerste wat je leert en het enige dat het publiek nooit gelooft: een bestandsdatum is geen datum. Het is het spoor van de laatste technische handeling, meer niet. Een digitale familiecollectie dateer je, als je haar serieus neemt, zoals een papieren: aan de hand van wat er in het beeld staat. Een kalender aan de muur. Een kenteken. De haarlengte van een kind dat je kent. Een merk op een pak ontbijtgranen.

De oudste beelden waren scans van papieren afdrukken. Vermoeide kleuren, gekartelde randen, gezichten die ze uit de albums kende.

Ze werkte door naar de jaren negentig.

De schoolfeesten van de Jean-Moulinschool. Een verhuizing. De twee weken op de camping van Saint-Jean-de-Monts in 1998, toen ze vier was en een rood badpak had. Haar grootmoeder voor een rozenstruik. Haar vader in een hemd met een grasmaaier.

Toen kwam het schoolfeest van juni 1996.

Het was een gewone foto: een hengelkraam, een schragentafel, vier kinderen op de rug gezien, en daarachter het schoolplein met crêpepapieren slingers. Lucie Aveline, twee jaar en twee maanden, hield een bamboestok vast die veel te groot voor haar was.

Ze wilde al doorgaan naar de volgende toen iets haar tegenhield.

Ze ging terug en vergrootte.

Achteraan, rechts van de kraam, achter de tafel, stond een vrouw.

Ze was niet onscherp. Ze stond niet met haar rug naar de camera. Ze deed niets, ze sprak met niemand, ze hield niets vast. Ze stond een beetje achteraf van de andere volwassenen, en ze keek naar de lens.

Nee: ze keek naar het kind met de hengel.

Lucie vergrootte verder. De korrel werd vuil. De vrouw was misschien vijfendertig, donker haar tot op de schouders, een grijze jas.

Ze zocht naar wat haar had doen stoppen, en het duurde even voor ze het kon benoemen. Op een foto van een schoolfeest doen de volwassenen op de achtergrond iets: ze houden een beker vast, ze letten op, ze praten met iemand, ze kijken ergens anders heen. Ze horen bij het tafereel. Die daar hoorde niet bij het tafereel. Ze stond erin zoals iemand bij een bushalte staat.

Ze keek een paar seconden naar de foto en dacht: een andere moeder van school.

Dat zou iedereen hebben gedacht.

Ze ging door. Ze bekeek er nog zeshonderd, noteerde drie blokken en twee foute data, en zette om half één uit.

Daarna volgden vier gewone avonden. Ze werkte, ze kwam thuis, ze sloot de schijf aan, ze kwam zeven- of achthonderd foto's verder, ze noteerde. Ze vond dingen die haar goed deden: haar vader in 1997 voor een witte 205 waarvan ze het bestaan volledig was vergeten, een kerst met een jeukende trui, haar grootmoeder die met open mond lachte, wat helemaal niets voor haar was.

Ze huilde twee keer, netjes, zoals het hoort wanneer je de spullen van een dode ordent, en ze vond dat goed zo.

De volgende avond hervatte ze bij het jaar 2004.

De communie van een nicht, in mei, op het kerkplein van Trélazé. Dertig mensen in een halve cirkel, de hele familie, haar grootmoeder in het midden met haar handtas voor zich.

Op de derde rij, links, stond een vrouw in een grijze jas.

Lucie zette haar kopje neer.

Ze opende de andere foto in een tweede venster en zette ze naast elkaar op het scherm.

1996, schoolfeest. 2004, communie. Acht jaar ertussen, twee verschillende plaatsen, twee gelegenheden die niets met elkaar te maken hadden.

Dezelfde vrouw.