Hoofdstuk 1

Zelfs niet aan mij

Hij sprong om kwart over elf in mijn boot, precies op het moment dat het Belfort zijn kwartierslag in de mist losliet, zodat ik een seconde lang dacht dat de beiaard zelf op me neerkwam.

De boot dook met de neus omlaag, zwart water spatte over het boord en een man smakte tussen de banken op zijn knieën, twintig centimeter van mijn laarzen. Hij had zich ergens aan willen vastgrijpen. Hij had zich vastgegrepen aan mijn pikhaak, die ik dwars over de voorsteven had gelegd, met de haak omhoog, als een idioot, omdat ik mijn beide handen vol had aan het dekzeil. De haak had zijn hand opengereten. Ik wist het voor ik het zag: er klonk een klein, nat geluid, geen kreet, en daarna een geur van ijzer, warm, in de koude geur van de gracht.

“Sst,” zei hij.

Hij zei sst tegen mij. Tegen mij, die nog helemaal niets had gezegd.

Ik heet Mila Desart. Ik was die avond drieëndertig, ik was al vier seizoenen schipper in Brugge, en op dinsdagavond, in de winter, dekte ik de boten af.

Het is geen ingewikkeld werk. Rederij De Reie heeft acht boten aan de aanlegplaats van de Rozenhoedkaai, acht houten rompen, blauw geschilderd, schuin naast elkaar afgemeerd tegen de kade, en van november tot februari gaan ze alleen nog in het weekend uit, als het niet vriest en er genoeg dappere toeristen overblijven om met een muts op vijftien euro voor een tochtje te betalen. De rest van de week slapen ze onder groene dekzeilen die je moet spannen, vastsnoeren en nakijken, want de regen in Brugge is een geduldige regen die elk gaatje vindt. Meestal doen we het met z'n tweeën. Jasper houdt het ene eind vast, ik het andere, hij zingt vals Dalida, ik zeg dat hij moet zwijgen, hij zingt harder.

Die dinsdag lag Jasper diep onder de dekens met negenendertig graden koorts en had hij me een spraakbericht van vier minuten gestuurd waarin hij zijn nakende dood aankondigde, mij zijn verzameling mokken naliet en me smeekte zijn moeder nooit te vertellen dat hij in 2019 gelukkig was geweest met een jongen uit Kortrijk.

Ik was dus alleen, aan het eind van de kade, met een hoofdlamp, vingers die ik niet meer voelde en een mist zo dik dat de gevels aan de overkant van het water verdwenen waren. Van de Rozenhoedkaai bleef alleen de gele gloed van twee straatlantaarns over, het geklots van het water tegen de rompen en, hoog daarboven, onzichtbaar, het Belfort dat voor niemand de kwartieren telde.

Ik was de zevende boot aan het vastsnoeren, de mijne, die ik van maart tot oktober vaar en die ik De Reiger noem, omdat dat al sinds 1974 op haar achtersteven staat en je een schip niet herdoopt zonder onheil over je af te roepen. Ik had het zeil half over de voorsteven getrokken.

En hij viel uit de lucht.

Eerst voetstappen. Niet de zijne: de zijne had ik niet gehoord. Andere voetstappen, twee paar, zwaar, die over de kasseien kwamen aangerend vanaf de Wollestraat en die boven aan de kade abrupt stilhielden.

De man die op zijn knieën in mijn boot zat, keek naar me op. Mijn hoofdlamp scheen hem vol in het gezicht. Hij kneep zijn ogen dicht tegen het licht, en ik had de tijd om een baard van een paar dagen te zien, donker haar dat door de mist tegen zijn hoofd plakte onder een zwarte muts, een opeengeklemde mond. Een gezicht van ruim in de dertig, moe tot op het bot.

“Wilt u die lamp uitdoen?” fluisterde hij. “Alstublieft.”

Ik deed hem uit.

Ik heb me vaak afgevraagd waarom. Ik heb er achteraf alle tijd voor gehad. Het eerlijke antwoord is dat hij alstublieft had gezegd, dat mensen die je kwaad willen zelden alstublieft zeggen, en dat zijn stem trilde op een manier die ik kende: niet van angst, van kou. De stem van iemand die in het water had gelegen.

Boven aan de kade ging een zaklamp aan. Een witte bundel doorzocht de mist, gleed over de kasseien, over de reling, over de eerste afgedekte boot.

“Hij is hier ergens,” zei een mannenstem.

Ik dacht niet na. Ik tilde de rand van het zeil op, duwde de man er met een hand op zijn schouder onder en schoof naast hem, onder het doek, op de bodem van de boot, daar waar het regenwater zich tussen de planken van de vloer verzamelt. Het drong in één seconde door mijn jeans tot op mijn huid. Water van vier graden, misschien vijf. Ik beet mijn tanden zo hard op elkaar dat ik dacht dat ze zouden barsten.

Hij lag tegen me aan. Er was geen plaats om ergens anders te liggen. Zijn borst tegen mijn rug, zijn adem in mijn haar, zijn gewonde hand tegen zijn buik gevouwen, en ik voelde het warme bloed ter hoogte van mijn onderrug door mijn jas trekken. Hij rook naar de gracht, naar zweet, en naar nog iets anders, iets van heel ver weg, dat ik niet meteen kon benoemen. Hij rilde. Ik rilde. We rilden samen, onder een groen dekzeil, in het pikkedonker, en boven onze hoofden streek het licht van de zaklamp telkens weer over het doek, als een vuurtoren.

De voetstappen kwamen naar beneden, de ponton op. De planken kraakten. Een boot naast ons schommelde: iemand zette zijn voet op het boord. De onze bewoog mee op de golf.

Ik dacht aan mijn pikhaak. Die lag nog op de voorsteven, buiten het zeil, met bloed aan de haak.

“Niks,” zei een tweede stem, jonger, bijna schel. “Hij is via de Dijver weg. Ik zweer het je, hij is via de Dijver weg.”

“Jij zweert me vanavond veel.”

Een stilte. Het soort stilte waarin je het hart hoort kloppen van de man die tegen je aan gedrukt ligt. Het zijne ging sneller dan het mijne, en toch bonsde het mijne alsof het zou breken.

Toen verwijderde de zaklamp zich. De planken kraakten de andere kant op. De voetstappen gingen terug de kasseien op, renden naar de brug, en het geluid loste op in de mist, zoals alles oplost in Brugge, 's nachts, in december.

We bewogen lange tijd niet. Ik telde. Ik tel als ik bang ben, het is een tic. Bij honderdtachtig sloeg het Belfort het halfuur, heel ver weg, gedempt, en de man liet een zucht ontsnappen die hij misschien al sinds de Dijver had ingehouden.

Ik deed mijn hoofdlamp weer aan onder het zeil, naar beneden gericht.

Zijn rechterhand lag dwars open, van de wortel van zijn wijsvinger tot de muis van zijn hand. Een scherpe, diepe snee, die bleef bloeden. Hij keek ernaar zoals je naar de hand van iemand anders kijkt.

“Dat moet gehecht worden,” zei ik. “U moet naar spoed. Sint-Jan is tien minuten hiervandaan.”

“Nee.”

“U gaat in mijn boot leegbloeden. Het is een boot uit 1974. Ze heeft niets gedaan om dat te verdienen.”

Hij liet een soort lach horen, een korte keellach, die hem pijn deed.

“Geen spoed,” herhaalde hij.

Ik maakte mijn sjaal los. Het was een sjaal van mosterdgele wol die mijn moeder voor me had gebreid in de winter dat ik naar Brugge verhuisde, omdat ze vond dat Bruggelingen zich kleedden “als dichtgeklapte paraplu's”. Hij was belachelijk lang. Mijn moeder breit alle sjaals principieel dubbel zo lang als nodig, omdat de wind in Oostende drie keer rond je nek waait. Twee meter dikke wol, met om de tien rijen een scheve steek, daar waar ze naar de televisie had gekeken in plaats van naar haar naalden.

Ik haalde mijn schippersmes uit mijn zak, het mes waarmee ik bevroren touwen doorsnijd, en sneed de sjaal in tweeën.

“Wat doet u nu?”

“Ik vernietig het levenswerk van mijn moeder. Geef me uw hand.”

Hij gaf hem me. Ik vouwde de eerste helft tot een kompres, drukte die tegen de wonde, en trok aan, en wikkelde, en trok nog strakker aan, tot zijn vingers wit werden en het geel bruin begon te kleuren. Hij gaf geen kik. Hij had brede, gehavende handen, de handen van iemand die zware dingen draagt, met eelt op de knokkels. Ik hield ze allebei in de mijne en een seconde lang leek dat me het intiemste wat ik in lange tijd had gedaan. Wat veel zegt over mijn liefdesleven sinds Namen.

De andere helft van de sjaal wikkelde ik om zijn nek.

“U klappertandt,” zei ik. “Daar kan ik niet bij nadenken.”

Hij keek me aan. In de bundel van de hoofdlamp waren zijn ogen lichtgrijs, bijna groen, als het water van de reien in maart, wanneer het slib bezinkt. Hij keek me aan alsof hij iets probeerde te beslissen, en alsof dat iets hem veel kostte.

Toen zocht hij met zijn goede hand in de zak van zijn jas, nam mijn hand, opende hem en legde er iets in.

Een sleutel.

Een messing sleutel, zo lang als een vinger, warm van zijn lichaam. Een baard met drie tanden, een versleten ring, glad gesleten door jaren duimen. Door de ring een touwtje, en aan het touwtje een klein label van bruin karton, zoals je vroeger aan bagage hing, met één enkel getal erop, in potlood, in een schuin en verzorgd handschrift.

47.

“Dat wil ik niet,” zei ik.

Hij sloot mijn vingers eromheen. Zijn verbonden hand over de mijne, zwaar, nat.

“Geef hem aan niemand,” zei hij. “Zelfs niet aan mij.”

“Pardon?”

“Zelfs niet aan mij.”

“Dat slaat nergens op. U geeft hem me net. Als u hem terugvraagt, wilt u hem, en als u hem wilt, waarom geeft u hem dan aan...”

Maar hij tilde het zeil al op. De koude lucht stroomde in één keer naar binnen, zwaar van mist. Hij hees zich in één beweging uit de boot, zonder op zijn rechterhand te steunen, en stapte over in de boot ernaast, en dan in de volgende, over de afgedekte boorden, zoals je op stapstenen een beek oversteekt, zonder een geluid, naar de hoek van de kade, naar het Huidenvettersplein en zijn bakstenen gevels die je niet meer zag. De mist slokte hem gaandeweg op. Eerst zijn benen, dan zijn rug, dan zijn muts. Er bleef alleen een gele vlek over, aan zijn nek en aan zijn hand, die in het wit zweefde.

Ik bleef op mijn knieën in het ijskoude water zitten, de sleutel in mijn vuist, en keek hem na. Ik was doorweekt tot op het bot, ik had zijn bloed op mijn jas en de helft van mijn moeders sjaal minder, en ik had er niet eens aan gedacht hem naar zijn naam te vragen.

Aan het eind van de kade bleef hij staan. Eén seconde. Hij draaide zich niet om. Hij zei alleen iets, niet luid, en de mist droeg zijn stem naar me toe zoals water 's nachts geluid draagt, van de ene oever naar de andere.

“Bedankt, Mila.”

Ik had hem mijn voornaam nooit verteld.