De andere oever

Thomas had twee seconden naar de foto van de dode pols gekeken, misschien drie, en had tegen de inspecteur gezegd dat nee, echt niet, een stukje gele wol deed hem helemaal niets denken, behalve aan de truien van zijn grootvader.

Mij deed het denken aan een scheve steek om de tien rijen.

Ik zei niets. Ik bleef op het voetpad van de Spiegelrei staan met de kasjmier sjaal van Thomas om mijn nek, die van Jasper eronder, en ik keek hoe Goossens in haar anonieme wagen stapte, en ik zei niets. 's Avonds, in bed, maakte ik de lijst van alles wat ik had moeten zeggen. Inspecteur, die wol is van mij. Mijn moeder heeft hem in 2022 in Oostende gebreid, terwijl ze naar een spelprogramma keek. Dinsdagavond heb ik hem met mijn mes in tweeën gesneden en hem aan een man gegeven die bloedde. Hij had het gezicht van de architect. Hij heeft me een sleutel gegeven. De volgende dag lag er een jongen van vierentwintig dood in het Minnewater met een stuk van mijn sjaal om zijn pols.

Zo gezegd, hardop, in het donker, onder de balken, maakte het mij tot medeplichtige. Of tot een gekkin. Of allebei.

Ik sliep niet. Om drie uur sloeg het Belfort, en ik telde de slagen alsof het een vonnis was.

Om acht uur begon Aimé te spelen. Ik ging op mijn sokken naar beneden met twee croissants en de sleutel in mijn vuist.

Ik weet niet goed waarom ik hem aan Aimé liet zien. Misschien omdat hij de enige was aan wie ik hem kon laten zien zonder vragen te krijgen. Een man die bijna niet meer praat, vraagt je niet hoe je aan een sleutel komt, of waarom je wallen tot op je kin hebt. Hij kijkt je aan met zijn verbleekte blauwe ogen, schenkt je veel te sterke koffie in een gebarsten kopje van Expo 58 en wacht tot jij in zijn plaats praat.

Zijn woonkamer staat vol voorwerpen die alleen voor hem iets betekenen. Het oefenklavier, enorm, tegen de achterste muur. Handgeschreven partituren tot aan het plafond gestapeld. Een maquette van het Belfort uit lucifers, waar de spits nog aan ontbreekt, die hij nooit zal afmaken. Ingelijste foto's van klokken, alleen maar klokken, zoals anderen hun kleinkinderen inlijsten. En boven de schouw een foto van twee jonge mannen in pak, in de jaren zeventig, arm in arm voor de poort van het Belfort, die zich een breuk lachen. Een van de twee is Aimé, met haar. Naar de andere heb ik nooit gevraagd.

Ik zette de croissants op tafel. Ik opende mijn hand.

“Iemand heeft me dit gegeven,” zei ik. “Ik weet niet wat het is.”

Aimé keek naar de sleutel.

Hij nam hem niet meteen aan. Hij keek er lang naar, in de holte van mijn hand, zoals je kijkt naar een vogeltje dat uit het nest is gevallen en waarvan je niet zeker weet of het nog leeft. Toen stak hij zijn hand uit, en zijn vingers trilden, zijn vingers die op het klavier nooit trillen, en hij pakte de sleutel bij de ring en las het label.

En hij huilde.

Niet als een oude man die snel een traantje laat. Als iemand die nieuws krijgt. De tranen liepen geluidloos over zijn slecht geschoren wangen, door de rimpels, tot in de kraag van zijn vest. Hij drukte de sleutel met beide handen tegen zijn borst, heel hard, en begon zachtjes heen en weer te wiegen.

“Aimé?”

Hij keek me niet aan.

“Aimé, geeft u hem terug, alstublieft.”

Hij schudde zijn hoofd. Hij klemde hem nog steviger vast.

Ik wachtte. Een minuut misschien. Een heel lange minuut, waarin ik de klok in zijn keuken hoorde, de meeuwen op het dak, een leverboot die over de Sint-Annarei voorbijvoer, en mijn eigen hart. Ik had de tijd om te bedenken dat ik hem met geweld zou moeten terugnemen, van een man van vierenzeventig die een beroerte heeft gehad, en dat ik dat niet zou doen, en dat de sleutel hier zou blijven, in deze woonkamer vol klokken, en dat dat misschien maar beter was.

Toen opende hij zijn handen. Hij gaf hem me terug. Hij sloot mijn vingers eromheen, precies zoals de man uit de boot had gedaan, en hield zijn hand op de mijne.

“Weet u wat hij opent?” vroeg ik.

Hij stond op. Hij liep naar het klavier, langzaam, zijn rechterbeen meeslepend. Hij ging op de bank zitten. Hij hief zijn vuisten.

Le plat pays. De eerste vier maten. Ja.

“Wat? Wat opent hij?”

Hij liet zijn handen zakken. Hij opende zijn mond. Er kwam niets uit dan een zucht, een gebroken lettergreep, en hij sloeg één keer met zijn vlakke hand op het hout van het klavier, kwaad op zichzelf.

“Sorry,” zei ik. “Sorry. Iets anders. Moet ik hem aan de politie geven?”

Hij hoefde er niet eens over na te denken. Zijn vuisten vielen op de stokken met een heftigheid die ik niet van hem kende, en het hele huis daverde onder Sur le pont d'Avignon. Eén keer. Twee keer. Drie keer, steeds harder, steeds sneller, tot de kopjes in de servieskast rinkelden en ik mijn hand op zijn schouder legde om hem te laten stoppen.

Hij stopte. Hij hijgde. Eindelijk keek hij me aan, zijn ogen nog nat, en in zijn ogen zat iets wat ik in zes maanden stilte nooit bij hem had gezien.

Angst. Voor mij.

Het kanaal geeft nooit iets terug.

Roger Vandamme, de baas van Rederij De Reie, heeft het me gezegd, op de dag dat ik mijn eerste telefoon tussen de boot en de kade liet vallen, in april van mijn eerste seizoen. Hij was zestig, had een walrussnor en tweeënveertig jaar grachten achter de rug. Hij had naar de belletjes gekeken die opstegen op de plek waar mijn telefoon net verdwenen was, en hij had gezegd, zonder enige gemeenheid, zoals je een natuurwet uitspreekt: “Het kanaal geeft nooit iets terug, meisje. Wat erin valt, is van hem.” Daarna had hij me voor het seizoen zijn oude Nokia geleend.

Om twaalf uur 's middags ging ik naar de Rozenhoedkaai. Het was blauw en koud, droog, zonder mist, en de toeristen stonden in de rij voor de wafels in de Wollestraat. Niemand kijkt naar een schipper die het zeil van haar boot optilt. Het is alsof je kijkt naar een postbode die een brief in een bus steekt.

De voorste bank van De Reiger is een kist. Dat wist ik in mijn eerste jaar niet. Jasper heeft het ontdekt, toen hij er zijn knie aan stootte: de bovenste plank is niet vastgenageld, ze rust op twee latten en zit geklemd door de kromming van de huid, en als je ze met een korte ruk naar achteren optilt, vind je een holte van veertig centimeter lang, droog, zwart, die naar teer en oude eik ruikt. Al drie seizoenen verstoppen we er de pintjes voor na het werk en de sigaretten waarmee Jasper beweert gestopt te zijn. Niemand anders weet het. Zelfs Roger weet het niet, of hij doet alsof.

Ik wikkelde de sleutel in een diepvrieszakje en daarna in een vod. Ik legde hem helemaal achter in de holte, achter een blikje Brugse Zot dat er sinds oktober vergeten lag. Ik legde de plank terug. Ik klopte erop met mijn hiel. Ik snoerde het zeil weer vast.

Het kanaal geeft nooit iets terug. Wat erin valt, is van hem. Ik kwam overeind op de kade, met natte knieën, en een seconde lang deed het me goed om me net zo koppig te voelen als het water.

Het restaurant aan de Groenerei had zes tafels, zoals beloofd, een plafond zo laag dat Thomas bij het binnenkomen zijn hoofd moest buigen, en een kale baas die Thomas een hand gaf, mij van top tot teen opnam en in het Vlaams zei: “Eindelijk eens eentje die eruitziet alsof ze kan eten.” Ik besloot het als een compliment op te vatten.

Ik verwachtte niets. Dat is niet waar. Ik verwachtte alles, en vooral dat ik op mijn hoede zou zijn. Ik had vragen voorbereid, valstrikken, stiltes. Ik was ze vergeten voor de garnaalkroketten op tafel stonden.

Hij was grappig. Hij was grappig zonder het te proberen, het ontglipte hem gewoon, zoals het fluiten. Hij vertelde me over de gevel van het huis aan de overkant, en over die ernaast, en over de wolhandelaar uit de vijftiende eeuw die het hoofd van zijn schoonmoeder als waterspuwer in de dakgoot had laten uithakken, met open mond, zodat het regenwater vijfhonderd jaar lang bij elk onweer uit haar mond zou stromen. Hij zei dat hij elke puntgevel van Brugge kende zoals anderen de gezichten van hun familie kennen. Hij zei dat zijn moeder de beste speculoos van Vlaanderen bakte en dat hij het me zou bewijzen. Hij stelde me vragen over het water, over de boten, over de stromingen die je niet ziet, en hij luisterde naar de antwoorden, luisterde echt, zijn kin in zijn hand, alsof wat ik zei ergens toe zou dienen.

Ik lachte. Op een bepaald moment lachte ik zo hard, om een kanunnik en een duif, dat de kale baas uit zijn keuken kwam kijken wat er aan de hand was.

Hij vroeg me wat ik, de Naamse, in Brugge deed. Ik vertelde hem een beetje over Grégoire. Over de jurk in zijn hoes. Over de boten die me hadden gered. Hij zei niet dat het hem speet. Hij zei: “Dan heeft hij verloren.” En hij vulde mijn glas bij.

Twee uur lang vergat ik de sleutel. Ik vergat het Minnewater, de gele wol, de inspecteur met de zwarte ogen. Ik vergat dat een man met datzelfde gezicht in de mist mijn voornaam had gezegd. Ik keek naar Thomas Verlinde die lachte boven een sole meunière en dacht dat ik misschien, voor één keer, een normale avond kon hebben met een normale man, en dat dat niet te veel gevraagd was van het universum.

Het Belfort sloeg halfelf, Thomas betaalde, hij hield de deur open, en de koude lucht van de Groenerei sprong ons in het gezicht.

Het water was zwart en glad als een natte lei. Aan de overkant van de rei spiegelden de gevels zich ondersteboven, volmaakt, nauwelijks trillend. Er was niemand. Alleen wij tweeën op de kade, en verderop het stenen bruggetje, en de straatlantaarns die oranje plassen licht op het water legden.

Thomas zette de kraag van zijn nachtblauwe jas op. Hij draaide zich naar me toe. Hij ging iets zeggen, of me kussen, of allebei, en ik geloof dat ik hem zou laten begaan.

Ik keek over zijn schouder.

Op de andere oever, onder een straatlantaarn, stond een man, roerloos, zijn armen langs zijn lichaam. Een zwarte muts. Een donkere jas. Hij keek naar ons.

Hij had het gezicht van Thomas.

Thomas stond naast me, zijn hand op mijn arm. De man aan de overkant had een geel verbonden rechterhand.