Het plekje aan het raam

Sommige mensen hebben een psycholoog, een lifecoach of een app die hen eraan herinnert dat ze water moeten drinken. Ik heb rijtuig 4 van de trein van 7.42 uur, het plekje aan het raam, in de rijrichting. Het is goedkoper en het stelt geen vragen.

Ik neem die trein al drie jaar, sinds de Éditions du Pélican me in Brussel hebben aangenomen en ik, uit principe en uit luiheid, weigerde om uit Namen weg te gaan. Een uur trein 's ochtends, een uur 's avonds. Mensen hebben medelijden met me. Ze hebben ongelijk. Een uur, dat is precies de tijd die je nodig hebt om een hoofdstuk uit te lezen, drie schetsen te verknoeien en in Brussel aan te komen met het gevoel dat je al iets hebt beleefd.

Die donderdag, 8 oktober, had ik bijna helemaal niets beleefd, omdat Pompon had besloten op mijn sleutels te gaan slapen.

Pompon is een rosse kater van zes kilo met de moraal van een piraat en het gevoel voor humor van een gerechtsdeurwaarder. Een buurvrouw heeft hem vier jaar geleden aan mij toevertrouwd, “voor twee weken”. De buurvrouw zit nog altijd in Spanje. Pompon vindt dat het appartement op de tweede verdieping, in Jambes, met uitzicht op de Maas en de Citadel, van hem is, en dat ik een soort huispersoneel ben, een beetje traag van begrip.

“Pompon,” zei ik, “ik heb mijn sleutels nodig om jouw brokjes te gaan verdienen.”

Hij deed één oog open, deed het weer dicht en strekte zich in volle lengte uit over de sleutelbos, met de wellustige traagheid van een man die weet dat hij in zijn recht staat.

Uiteindelijk tilde ik hem op als een zak bloem. Hij protesteerde in een oeroude taal. Ik greep mijn tas, mijn schetsboek, mijn oude pocket van Een heel leven voor je, die ik voor de vierde keer aan het herlezen was, en ik stormde de trap af.

's Ochtends heeft Namen een grijs dat alleen van Namen is. Parelgrijs, met roze erin als het mooi weer is en flessengroen als het regent. Om het te schilderen zou je een druppel wit in een wassing van Paynesgrijs moeten doen. Die donderdag had de Citadel nog een mutsje van mist op, en ik fietste over de Enjambée-loopbrug, rechtop op de trappers, als een puber die te laat is voor school, wat ik ook was, op vijftien jaar na.

Ik zette mijn fiets vast voor het station, tussen een achtergelaten step en de appelgroene fiets van een meneer die ik niet ken maar van wie ik het slot wel ken. Toen deed ik wat ik elke ochtend doe: een koffie verkeerd aan de toog, rechtstaand, in twee minuten, geserveerd door Patrick, die me al twee jaar niet meer vraagt wat ik wil en die me “het juffrouwtje van de koffie verkeerd” noemt, wat vleiend is als je eenendertig bent.

“U hebt gelopen,” zei Patrick.

“Ik ben gegijzeld door een kat.”

“Dat doen ze,” zei hij, met de ernst van een specialist.

Ik dronk mijn koffie en verbrandde mijn tong, en ik ging naar perron 2.

Daar stond de gewone menigte van 7.40 uur: de pakken die naar de ministeries gaan, de studenten die naar Louvain-la-Neuve gaan, een lange kerel met een zwarte koptelefoon die stond te lezen, tegen een pilaar geleund, en om wie de menigte heen stroomde zoals een rivier om een steen. De trein stond er al, hij wachtte, deuren open, met die blik van een groot, geduldig dier die treinen hebben als ze aan het perron staan. Rijtuig 4. Mijn plaats was vrij. Dat is ze altijd: vaste reizigers respecteren elkaar, zoals koeien die elk hun eigen plek in de stal hebben.

Ik ging aan het raam zitten, in de rijrichting. Ik legde mijn boek op het tafeltje. De trein vertrok op tijd, wat in België een notitie in een schriftje verdient.

Ik moet iets uitleggen, want de rest heeft anders geen zin.

Acht maanden geleden, in februari, is Thomas in Lyon gaan wonen “om zichzelf te vinden”. We waren zes jaar samen. We hadden een gemeenschappelijke zetel, plannen voor een huis in Wépion en een lijstje voornamen voor kinderen die nog niet bestonden. Op een zondagavond zette hij zijn kopje op de salontafel, zei dat hij stikte, dat hij zichzelf moest vinden, en ik weet nog dat ik heel kalm dacht dat je jezelf niet vindt in Lyon, dat je er eerder verdwaalt, door al die traboules.

Ik zei het niet. Ik zei: “Oké.” Het domste woord dat ik ooit heb uitgesproken, en ik heb er veel uitgesproken.

Sindsdien heb ik een beslissing genomen, die ik heb aangekondigd aan mijn beste vriendin Inès, aan mijn zus Margot en aan Pompon, in die volgorde. Ik word niet meer verliefd voor mijn veertigste. Negen jaar. Dat is redelijk. Het is een spaarplan voor het hart. Ik geef niets uit.

“Negen jaar,” zei Inès. “Weet je dat dat precies het soort zin is dat iemand zegt in het eerste hoofdstuk van een roman?”

“Ik zit niet in een roman. Ik zit in rijtuig 4.”

“Dat is erger,” zei ze.

Mijn rit heeft een ritueel. Tussen Namen en Gembloers lees ik. Tussen Gembloers en Ottignies kijk ik uit het raam, want daar liggen eindeloze akkers, vierkante stenen hoeves en rijen bomen waar ik zin in inkttekeningen van krijg. Tussen Ottignies en Brussel teken ik de mensen. Niet die achter me: in een trein kijk ik nooit om. Je kijkt voor je of uit het raam; achter je, dat is het verleden, en het verleden, dank je, daar heb ik mijn deel van gehad. Ik teken wie ik zie: de nek van een meneer, een hand op een krant, het profiel van een dame die sinds september aan een eindeloze sjaal breit, mosterdgeel.

Die donderdag las ik tot Gembloers, zoals gepland. Ik was bij het stuk waar Momo over Madame Rosa praat, en ik had op pagina 47 met potlood een zin onderstreept die mijn keel had dichtgeknepen. Ik onderstreep altijd met potlood. Mensen die met balpen onderstrepen twijfelen nergens aan, en ik wantrouw ze.

Toen kwam de controle. De treinbegeleider, de lange blonde die luid lacht en die ruikt naar een chocolademueslireep, kwam door het gangpad met een “Goedemorgen dames en heren, de vervoersbewijzen alstublieft” en een glimlach waarmee hij in zijn eentje de Brusselse tunnel had kunnen verlichten. Ik zocht mijn abonnement in mijn tas. Ik vond een gom in de vorm van een aardbei, twee kassabonnetjes en een kattenkoekje. Hij wachtte, heel geduldig, kauwend.

“Neem uw tijd,” zei hij. “We hebben geen haast. Nou ja, de trein wel. Maar wij niet.”

Ik lachte. Hij lachte luider.

Ik vond het abonnement. Hij scande het, wenste me een fijne dag en vertrok weer door het gangpad, brede schouders, pet een beetje scheef. Ik keek hem langer na dan nodig was. Dat was professionele observatie: hij had een interessant loopje om te tekenen. Dat heb ik mezelf meerdere keren gezegd.

Daarna tekende ik tot Brussel. Brussel-Luxemburg, Schuman, Noord. In Centraal stond ik, zoals elke ochtend, halsoverkop op, omdat ik nooit op tijd opsta: ik propte mijn schetsboek in mijn tas, greep mijn jas, verontschuldigde me bij een pilaar en stapte het perron op, in die warme tocht die naar metaal en wafels ruikt.

Pas toen ik vijf minuten later bij de Éditions du Pélican aankwam, aan de voet van de Kunstberg, begreep ik het.

Mijn boek lag nog op de bank.

Ik deed wat elke volwassen, verantwoordelijke vrouw zou doen: ik kreunde.

“Het is maar een boek,” zei Inès, die me vanachter haar opmaakscherm zat te bekijken terwijl ik kreunde, tussen twee tekstkolommen in.

“Het is míjn boek. Er staan aantekeningen in. Mijn onderstrepingen van vier keer lezen. Er staat een tekening van Pompon op pagina 112. Er staat een boodschappenlijstje op het schutblad uit 2019.”

“Dan is het je dagboek,” zei ze. “Goed. Je dagboek is naar Brussel-Zuid vertrokken, of verder. Het krijgt een spannender leven dan het jouwe.”

Bij de gevonden voorwerpen legde een beleefde stem me uit dat een pocket zonder naam “mogelijk maar niet waarschijnlijk” was. Ik bracht de dag door met het tekenen van een egeltje dat bang was in het donker, voor het album van mevrouw Wauters, en mijn egeltje zag er, dat moet ik toegeven, diep in de rouw uit.

's Avonds at Pompon het koekje op dat nog onder in mijn tas lag. Dat was het enige goede nieuws.

Vrijdagochtend haalde ik mijn koffie verkeerd bij Patrick, ging naar perron 2 en stapte in rijtuig 4.

En het boek lag er.

Op mijn plaats. Aan het raam, in de rijrichting. Keurig recht in het midden van de bank gelegd, zoals je een bord neerzet voor iemand die je voor het avondeten verwacht.

Ik bleef in het gangpad staan, mijn tas tegen mijn borst, terwijl mensen zuchtend om me heen liepen. Ik keek om me heen. Voor me las een man L'Écho. Aan de andere kant van het gangpad sloeg een oude meneer in een kameelkleurige jas de bladzijden om van een gebonden boek. Niemand keek naar me, niemand zag eruit alsof hij een boek naar een onbekende had teruggebracht. Ik keek niet achterom. Ik kijk nooit achterom.

Ik ging zitten. Ik nam het boek. Het had dezelfde ezelsoren aan de kaft, dezelfde koffievlek op de snede, hetzelfde boodschappenlijstje van 2019 (“kattenbakvulling, citroenen, mama bellen”). Het was niet beschadigd. Het was zelfs, leek me, een beetje rechtgezet, zoals je iemands kraag rechttrekt.

De trein vertrok. Uit reflex bladerde ik tot pagina 47.

Naast mijn onderstreepte zin, in de kantlijn, stonden een paar woorden in potlood. Een schuin, fijn, regelmatig handschrift, met letters die heel diep onder de regel doorliepen, alsof ze wilden gaan kijken wat er daaronder was.

“Pagina 47, u hebt de verkeerde zin onderstreept. De goede staat drie regels lager.”

En daaronder, als handtekening, een tekeningetje: twee evenwijdige streepjes en een steeltje. Een vorkje met twee tanden. Of een katapult. Of een Y die het verkeerde pad was opgegaan.

Ik keek op. Achter het raam gleden de daken van Namen weg, grijs en roze. Ik voelde dat ik tot achter mijn oren rood werd, van woede, of van iets anders, ik had het niet kunnen zeggen.

Toen las ik natuurlijk drie regels lager.