Hoofdstuk 1
De affiche
U gaat verder waar u gebleven was.
De notaris belt op een vrijdag om acht uur twaalf, terwijl ik de regels natel van een grootboek dat niet klopt.
In de rekeningen van een bakkerijketen uit Waterloo ontbreekt driehonderdveertig euro, en al twee dagen zoek ik ernaar met het geduld waarmee je een ring uit de afvoer van een gootsteen vist. Driehonderdveertig euro op een omzet van elf miljoen. Marc, de vennoot onder wie ik werk, zegt dat het stof is. Ik zeg dat stof altijd ergens vandaan komt.
“Mevrouw Dervaux? Lise Dervaux? Notaris Hanquet, in Walcourt.”
Ik weet wat hij gaat zeggen voordat hij het zegt. Er is maar één mens op de wereld die mijn nummer aan een notaris in Walcourt kan hebben gegeven, en zij is zevenentachtig.
“Uw grootmoeder, mevrouw Jeanne Dervaux, is gisteravond overleden. In haar slaap, zei de verpleegster. Gecondoleerd.”
Ik zeg dank u. Ik weet niet waarom je dank u zegt. Hij legt uit dat Jeanne schikkingen heeft getroffen, dat ze erop stond dat hij mij zou bellen en niemand anders, dat ze daar heel precies in was geweest. Heel precies. Hij herhaalt het woord twee keer, alsof hij zich ervoor verontschuldigt.
“De uitvaart is volgende zaterdag, de achttiende, in de kerk van Warnimont. De familie regelt alles. Uw moeder vroeg me of u aanwezig zou zijn.”
De familie. Mijn moeder.
“Ik zal er zijn,” zeg ik.
Ik hang op en blijf een tijdje naar het scherm kijken. In het rekenblad knippert cel G4417 rood. Driehonderdveertig euro. Buiten, op het Flageyplein, vouwt een bus zuchtend zijn deuren open, en een vrouw rent om hem te halen en haalt hem niet. Ik kijk hoe ze te voet verdergaat, haar tas tegen haar borst.
Zeventien jaar. Ik ben er in zeventien jaar niet meer geweest.
Ik open het grootboek weer en twintig minuten later heb ik de driehonderdveertig euro gevonden. Een factuur voor meel die twee keer is ingeboekt, een keer op vier maart, een keer op vijf maart, door twee verschillende mensen die niet met elkaar spraken. Zo is het altijd. Het is nooit diefstal. Het zijn twee mensen in dezelfde kamer die niet met elkaar praten.
’s Avonds vindt Samir me op de tegelvloer van de keuken, met mijn rug tegen de koelkast.
Hij komt thuis van een dagdienst, wat zelden gebeurt, en hij heeft tomaten gekocht. Hij legt ze op het aanrecht, kijkt naar de vloer, kijkt naar mij, en gaat naast me zitten zonder zijn jas uit te trekken. Dat vind ik het fijnste aan hem. Hij vraagt niet eerst. Hij gaat eerst zitten.
“Mijn grootmoeder is dood.”
“Die van het koekjesblik?”
Ik heb één keer over haar verteld, een jaar geleden, in het begin. Ik heb hem gezegd dat ze haar facturen in een koekjesblik van Delacre bewaarde en dat ze ze op kleur legde, niet op datum. Meer heb ik hem niet verteld. Hij heeft het onthouden.
“Die.”
“Zal ik meekomen?”
“Nee.”
Hij knikt. Hij vraagt niet waarom. Na een tijdje haalt hij een tomaat uit het zakje, wrijft hem op aan zijn mouw en geeft hem aan mij, en ik eet hem als een appel, op de grond, met het sap dat langs mijn pols loopt. Het is negen uur ’s avonds. In de gang brandt licht, zoals elke nacht, en ook daarnaar heeft hij nooit gevraagd.
Op zaterdag achttien april vertrek ik om zeven uur uit Brussel.
Ik draag een zwarte jurk die ik de dag ervoor bij een soldenzaak op de Elsensesteenweg heb gekocht, omdat ik er geen had. Ik heb nooit een zwarte jurk nodig gehad. Ik ben op geen enkele begrafenis meer geweest sinds die van mijn vader, en toen was ik vijf, en ze hadden me in het marineblauw gestoken omdat ze niets zwarts in mijn maat vonden.
De ring, de A54 tot Charleroi, dan de N5 naar het zuiden. Ik ken de weg zonder hem ooit zelf te hebben gereden. Bij Somzée begint het landschap te plooien, de akkers worden kleiner, de hagen hoger, de huizen duiken weg in hun tuinen als mensen die hun hoofd intrekken. Na een bocht staat er een bord, Warnimont-sur-Heure, en ik voel mijn handen zich om het stuur klemmen, allebei tegelijk, alsof iemand anders voor mij op de rem heeft getrapt.
Ik tel de lantaarnpalen tot aan de kerk. Het zijn er veertien. Het waren er twaalf.
Het plein staat vol. De mensen zijn gekomen voor Jeanne, die hier zevenentachtig jaar heeft gewoond, die tot vijfennegentig de fourniturenwinkel in de rue du Moulin openhield en van half het dorp de tailleomtrek kende. Ze zijn in het zwart, in het grijs, in een anorak, ze schudden elkaar de hand met die vrolijke ernst van plattelandsbegrafenissen, waar je een oude vrouw beweent en elkaar terugziet. Niemand herkent me. Ik ben zeventien jaar ouder, ik heb kort haar en een bril. Ik ben anders gaan lopen. Dat heb ik expres gedaan, op mijn twintigste, voor een spiegel: ik heb geleerd te lopen als iemand die nergens bang voor is. Dat kun je leren. Het duurt even, maar het kan.
Ik zie mijn moeder voordat zij mij ziet.
Ze staat op de trappen van de kerk, in een parelgrijze jas die ik niet ken, en ze is ouder geworden op een manier die me verrast: niet de rimpels, die had ik verwacht, maar een manier van staan, een beetje voorovergebogen, een beetje schuin, alsof ze voortdurend luistert naar een geluid in een andere kamer. Ze is achtenvijftig. Ze zoekt iemand in de menigte. Ze zoekt mij, dat begrijp ik wanneer haar ogen over me heen glijden, terugkomen, blijven hangen.
Ze zet een trede naar beneden. De tweede zet ze niet.
“Lise.”
“Mama.”
We kussen elkaar niet. We blijven op een meter van elkaar staan op het kerkplein van Warnimont, en het is precies een meter, ik meet het zonder het te willen, zoals je alles meet als je een kind bent geweest dat alles mat.
“Je bent gekomen.”
“Dat had ik de notaris gezegd.”
“Ja. Ja, dat heeft hij me gezegd.”
Ze heeft haar handen in de zakken van haar jas. Ik weet dat ze trillen. Ze trilden al toen ik klein was; ze verstopte ze in haar zakken, in het afwaswater, in de plooien van een theedoek.
En dan een mannenstem achter me, groot, hartelijk, een stem die iedereen kent:
“Maxime! Kijk eens wie er is. Kijk eens wie er gekomen is.”
Maxime stormt op me af als een losgebroken hond.
Hij was tien toen ik hem voor het laatst zag. Nu is hij zevenentwintig. Hij is een kop groter dan ik, breed in de schouders, met de handen van een bouwvakker en een stoppelbaard van drie dagen die hij voor de begrafenis moet hebben bijgeknipt, en hij drukt me zo hard tegen zich aan dat mijn voeten van de grond komen. Hij ruikt naar aftershave en koffie. Hij zegt mijn naam in mijn haar, twee keer, drie keer.
“Je hebt nooit op mijn berichten gereageerd. Jarenlang. Ik dacht dat je dood was, weet je dat? Ik dacht echt dat je dood was.”
“Ik ben niet dood.”
“Dat zie ik.”
Hij lacht. Zijn ogen zijn vochtig. Hij heeft nog dezelfde lach als toen hij drie was, een lach die uit zijn buik komt en halverwege in tweeën breekt, en ik voel iets in me meegeven, iets wat ik zo ver had weggestopt dat ik vergeten was dat het er nog was. Hij weet het niet. Hij heeft het nooit geweten. Hij was tien toen ik wegging en hij heeft gedacht, daar ben ik zeker van, dat ik om hem wegging.
En dan de hand.
Ze legt zich op mijn linkerschouder, van achteren. Niet zwaar. Warm door de stof van de jurk heen. Vijf vingers, die ik tel. Een duim die een centimeter naar mijn nek schuift en dan blijft liggen.
“Welkom thuis, mijn meisje.”
Hij heeft het luid genoeg gezegd dat de mensen om ons heen het horen. Dat weet ik omdat de mensen om ons heen glimlachen. Een dame in een lodenjas draait zich om en zegt tegen haar buurvrouw: dat is de dochter van Nadine, die in Brussel woont, lief dat ze gekomen is. De buurvrouw zegt ja, lief, en ze kijkt naar Roger Delcourt met een tederheid die ik nog nooit op iemands gezicht heb gezien.
Ik verroer me niet.
Het is het enige wat ik kan, en ik kan het perfect. Ik maak me niet los, ik draai me niet om, ik tril niet. Ik tel. Eén. De hand op mijn schouder. Twee. De duim. Drie. Mijn moeder die naar haar schoenen kijkt. Vier. Maxime die naar zijn vader glimlacht. Vijf. De klokken, die beginnen te luiden. Zes. Zeven.
Bij acht haalt hij zijn hand weg.
“Kom, we gaan,” zegt hij. “Ze hield er niet van dat je te laat kwam, de Jeanne.”
En hij gaat als eerste de kerk binnen, brede schouders, rustige tred, en schudt onderweg de burgemeester de hand.
Ik ga op de derde rij zitten, aan het gangpad. Niet op de eerste. Op de eerste zitten mijn moeder, Maxime en hij.
De hele mis lang zie ik zijn nek. Hij is drieënzestig, zijn grijze haar is heel kort geknipt, zijn nek is dik en keurig, met de tondeuse uitgeschoren. Hij zingt. Hij kent de tekst van alle liederen, hij zingt al dertig jaar in het Sint-Ceciliakoor, dat staat in het blaadje dat ik bij de ingang heb gekregen: met medewerking van het Sint-Ceciliakoor, onder leiding van… Hij zingt zuiver. Hij heeft altijd zuiver gezongen.
De priester spreekt over Jeanne. Over haar winkel, over haar knopen die op kleur lagen, over haar vrijgevigheid, over haar stille geloof. Hij zegt dat ze beproevingen heeft doorstaan, de oorlog, het weduwschap, het verlies van een zoon, en dat ze nooit heeft geklaagd. Hij zegt niet dat ze zes jaar lang in de regen op een schoolbus heeft staan wachten om het gezicht van haar kleindochter achter een ruit te zien. Hij weet het niet. Niemand weet het.
Tijdens de preek doet Roger Delcourt zijn horloge los.
Het is een piepklein gebaar. Hij doet het zonder erbij na te denken, de handen op zijn knieën, het hoofd licht gebogen als een man die luistert. Hij schuift de sluiting van de stalen band open, klapt hem uit, draait het horloge een halve slag rond zijn pols, en maakt het dan weer dicht. Klik. Even later begint hij opnieuw. Klik. Niemand merkt het. Waarom zou iemand het merken? Het is een tic van een oude man, een gebaar van beleefd ongeduld tijdens de mis.
Ik merk het wel. Mijn lichaam merkt het eerder dan ik. Ik voel mijn dijen tegen elkaar klemmen onder de zwarte jurk, mijn tenen krullen in de nieuwe schoenen, mijn adem tot de helft slinken, als een deur die je geluidloos dichttrekt. Ik kijk recht voor me uit naar het glasraam van Sint-Maarten die zijn mantel in tweeën snijdt, en ik tel de loden ruitjes rond zijn hoofd.
Het zijn er zesenveertig. Ik tel ze drie keer.
Op het kerkhof regent het een beetje. Ik blijf achteraan staan.
Als het voorbij is, gaan de mensen terug naar de parochiezaal voor koffie en broodjes, en ik loop alleen terug naar het kerkplein, waar mijn auto staat. Ik blijf niet voor de koffie. Ik blijf geen minuut langer. De notaris heeft me voor maandag een afspraak gegeven, ik ga maandag, ik teken wat er getekend moet worden, ik verkoop het huis en ik kom nooit meer terug.
Dat zeg ik tegen mezelf terwijl ik over het plein loop, in de motregen. Ik zeg het in precies die woorden. Nooit meer.
En dan zie ik de affiche.
Ze hangt met punaises op het prikbord naast het portaal, tussen een bericht van de kerkfabriek en een aankondiging van een rommelmarkt. A3-formaat, in kleur, gedrukt op glanspapier dat van het vocht is gaan golven. Een foto: een nieuw gebouw met antracietkleurige gevelbekleding, grote glaspartijen, een parkeerterrein, kinderen in rode shirts die naar de camera toe rennen. Bovenaan het logo van de gemeente. En daaronder, in witte hoofdletters op een blauwe band:
INHULDIGING VAN SPORTHAL ROGER DELCOURT
Als eerbetoon aan dertig jaar dienst aan de jeugd van Warnimont
Zondag 14 juni 2026 — 11 uur
Toespraken, fanfare, receptie. De hele bevolking is van harte uitgenodigd.
Ik blijf voor het prikbord staan. De regen maakt stippen op het glanspapier, en de kinderen in rode shirts glimlachen onder de stippen, en ik denk, zonder het te willen, met dat deel van mijn hoofd dat nooit stilvalt: hoe oud zijn ze. Negen. Tien. Elf.
Dienst aan de jeugd.
Achter me, in de parochiezaal, lacht iemand. Ik herken zijn lach. Hij steekt het natte plein over, komt door de open deur naar buiten en strijkt neer op mijn schouders, precies waar hij zijn hand heeft gelegd.
Ik haal mijn telefoon tevoorschijn. Ik open de agenda. Mijn handen trillen niet. Dat heb ik ook geleerd: ze trillen niet meer. Ik scrol door april, mei, juni, en ik tel, zoals ik alles tel, de dagen die me scheiden van een zondag in juni om elf uur.
Ik tel twee keer, om zeker te zijn.
Zevenenvijftig.
Ik stap in de auto. Ik start niet. Ik kijk door de voorruit naar de affiche tot de regen haar helemaal heeft uitgewist, een blauw-witte rechthoek die niets meer zegt, en ik begrijp dat ik het huis van Jeanne maandag niet zal verkopen.
Ik ga er slapen.