Hoofdstuk 2
Het horloge
U gaat verder waar u gebleven was.
Ik was zevenenhalf, de eerste keer, en het kwam door een glas melk.
We woonden toen een jaar in de rue des Tilleuls. Mijn kamer, achteraan in de gang, had hij die zomer zelf lichtgeel geschilderd, omdat mijn moeder had gezegd dat een meisje een lichte kamer hoorde te hebben. Hij had gezegd: alles wat je wilt, Nadine. Dat zei hij vaak, dat eerste jaar. Alles wat je wilt. Hij had op ooghoogte een rand met konijnen geplakt en was daarvoor op zijn knieën gaan zitten om de hoogte te controleren. Hij had gevraagd of ik het mooi vond. Ik had ja gezegd. Ik vond het mooi.
Maxime was acht maanden. Hij sliep in de kamer naast die van hen en huilde ’s nachts, en dan stond mijn moeder op, en ik luisterde door de muur naar haar blote voeten op de planken en telde haar stappen tot aan de wieg. Het waren er zeven. Altijd zeven. Bij de zevende viel ik in slaap.
Het was een dinsdag in september, de derde schoolweek. Ik weet het nog omdat ik een nieuwe juf had, mevrouw Collignon, die naar viooltjes rook, en omdat ik voor mijn taak een gouden sticker had gekregen die ik in mijn pennenzak bewaarde om hem te laten zien. Ik wilde hem aan hém laten zien. Dat is het rare, als ik eraan terugdenk. Aan hem wilde ik hem laten zien.
We zaten met z’n drieën aan tafel, Maxime in zijn kinderstoel. Er was witloof in de oven. Ik lustte geen witloof. Ik at het toch, omdat we vroeger thuis, in de tijd van papa, aten wat er op tafel kwam, en papa zei dat witloof de bitterheid van de Belgen was en dat je daar jong aan moest wennen. De stem van mijn vader weet ik bijna niet meer. Die zin wel.
Ik wilde het zout pakken. Mijn elleboog raakte het glas.
De melk vloog over het tafelkleed, een lange witte tong die tot aan de rand liep en op de tegels begon te druppen, en op zijn broek. Eén druppel. Twee. Op de linkerknie van zijn werkbroek, de blauwe overall van de werf die hij nog niet had uitgetrokken.
Ik zei sorry. Ik pakte mijn servet om het op te deppen.
“Laat maar,” zei hij.
Hij schreeuwde niet. Dat is het eerste. Hij heeft nooit geschreeuwd, geen enkele keer in tien jaar. Mensen denken dat wie slaat ook schreeuwt, rode mannen, dronken, met aders op hun voorhoofd. Die hoor je aankomen. Hem hoorde je niet.
“Laat maar, Lise.”
Ik legde mijn servet neer.
Hij keek naar de vlek op zijn knie. Hij keek naar mijn moeder. Mijn moeder stond meteen op, pakte de spons van het aanrecht en zei: laat mij maar, Roger, het is niks, het is maar melk. Hij zei: ga zitten, Nadine. Ze ging zitten.
En toen deed hij zijn horloge af.
Ik wist niet wat dat betekende. Laat dat duidelijk zijn: met zevenenhalf, op dat moment, wist ik het niet.
Ik keek nieuwsgierig toe, zoals je naar een volwassene kijkt die iets doet wat je niet begrijpt. Hij had een stalen horloge met een nachtblauwe wijzerplaat en een klein venstertje waarin de datum stond. Hij droeg het altijd, ook op de werf, ook op zondag. Hij schoof de sluiting met zijn duim open, klapte de band uit, haalde het horloge van zijn pols en legde het op tafel, voor zijn bord, plat, de wijzerplaat naar boven, de band aan weerszijden open als de twee armen van een mannetje dat op zijn rug ligt.
Hij legde het er zachtjes neer. Hij trok de band zelfs met één vinger recht.
In het datumvenstertje stond 14.
“Sta op,” zei hij.
Ik stond op.
“Kom hier.”
Ik kwam hier. Hier, dat was naast zijn stoel. Ik zette vier stappen. Ik telde ze zonder te weten dat ik ze telde; het was de eerste keer dat ik ergens voor telde, en ik ben er nooit meer mee opgehouden.
Ik ga niet vertellen wat er daarna gebeurde zoals je een film navertelt. Ik ga vertellen wat ik heb onthouden, en wat je op je zevende onthoudt is niet wat je denkt.
De pijn heb ik niet onthouden. Ik weet dat ze er was; ik weet dat de klap me tegen het dressoir smeet en dat de hoek van het dressoir mijn hoofdhuid achter mijn linkeroor openhaalde, want ik heb het litteken nog, een witte lijn van twee centimeter onder mijn haar die de kapper elke keer vindt en waar hij even overheen strijkt: o, sorry. Ik weet dat er een tweede klap kwam, en daarna iets zwaarders, de vuist misschien, in mijn rug, tussen mijn schouderbladen, waar je het niet ziet. Ik weet het. Ik herinner het me niet.
Wat ik heb onthouden, is het horloge.
Zolang het duurde, lag ik met mijn wang op de tegels en zag ik de tafel van onderen, de stoelpoten, de kinderstoel van Maxime met zijn kleine sokjes die in de lucht trappelden, en boven de rand van het tafelkleed een stuk stalen band dat uitstak. Het glom. Het licht van de plafondlamp ketste erop. En ik hoorde de secondewijzer. Dat kan niet, ik weet het. Een kwartshorloge hoor je niet op een meter afstand, niet in een keuken, niet met een baby die begint te huilen. Maar ik hoorde het. Ik hoor het nog. Tik. Tik. Tik. Zestig per minuut. Daar kun je op tellen.
Ik telde.
Ik telde tot honderdveertien. Ik weet niet waarmee honderdveertien overeenkwam. Ik weet dat ik, toen het voorbij was, bij honderdveertien was, en dat ik sinds die dag, als er iets naars gebeurt, wat dan ook, een telefoontje, een deur die dichtslaat, een man die me in de metro net iets te lang volgt, begin te tellen, en dat mijn stem vanbinnen dan die is van een meisje van zevenenhalf dat op de tegels van een keuken ligt.
Toen het voorbij was, ging hij weer zitten. Hij pakte zijn horloge. Hij sloeg de band om zijn pols, schoof de sluiting dicht, klik, en keek hoe laat het was. Hij keek echt. Alsof hij een afspraak had.
“Ga je wassen,” zei hij. “En dan naar bed.”
Ik kwam overeind. Ik huilde niet. Ik begreep het niet genoeg om te huilen, denk ik. Ik liep tot aan de keukendeur, en daar draaide ik me om, omdat ik mijn pennenzak op de stoel in de gang had laten liggen en daar de gouden sticker in zat.
Hij keek naar me. Hij had zijn vork weer opgepakt.
“Lise. Luister goed.”
Ik luisterde goed.
“Wat er in dit huis gebeurt, blijft in dit huis. Dat regelen we onder ons. Begrijp je? Onder ons. Want als jij verhaaltjes gaat vertellen op school, of bij je oma, of aan wie dan ook, dan komen er mensen. Mensen van de staat. En weet je wat die mensen van de staat doen als een mama niet goed voor haar dochtertje kan zorgen?”
Ik wist het niet.
“Dan pakken ze haar af. Dan stoppen ze het meisje in een tehuis, bij andere kinderen die niemand wil. En de mama blijft helemaal alleen achter. En die huilt. Wil jij dat je mama helemaal alleen zit te huilen?”
Ik zei nee.
“Denk dan aan je moeder.”
Hij sneed een stuk witloof af en at het op.
Ik heb het nog niet gezegd, maar mijn moeder was er de hele tijd bij.
Ze was erbij toen hij zijn horloge afdeed. Ze was erbij toen ik opstond, toen ik de vier stappen zette. En toen het begon, stond ook zij op, tilde Maxime uit zijn kinderstoel omdat hij huilde, en liep naar het aanrecht.
Ik zag haar vanaf de grond. Ik zag haar kuiten, haar bordeauxrode pantoffels, de onderkant van haar schort. Ze hield Maxime op haar linkerheup en had met haar rechterhand de kraan opengedraaid, en ze waste een bord. Eén bord. Ze waste steeds hetzelfde bord, ze draaide het onder de straal, schuurde de rand met de spons, keerde het om, schuurde de onderkant. Het water liep. Maxime krijste tegen haar schouder. Het water liep.
Ze draaide zich niet om.
Geen enkele keer. Niet toen ik tegen het dressoir sloeg, niet toen ik dat geluid maakte waarvan ik niet wist dat ik het kon maken, niet bij honderd, niet bij honderdveertien. Ze stond met beide voeten plat voor het aanrecht, het hoofd over het water gebogen, een beetje schuin, alsof ze luisterde naar iets in een andere kamer.
Toen ik de keuken uit ging, waste ze nog altijd hetzelfde bord.
Later, veel later, kwam ze naar mijn kamer. Het was donker. Ze ging niet op het bed zitten. Ze bleef bij de deur staan en fluisterde, zo zacht dat ik niet zeker wist of ze iets zei:
“Je moet oppassen, liefje. Je moet heel goed oppassen. Hij werkt hard. Hij is moe.”
Ik zei ja, mama.
“Pas je op?”
Ik zei ja, mama.
Ze trok de deur geluidloos dicht. Ik luisterde naar haar stappen in de gang. Het waren er negen tot aan hun kamer. De derde plank kraakte onder haar voet, zoals hij onder alle voeten kraakte, een kort droog gepiep, het geluid van een zolderdeur. Ik had er nooit op gelet. Die nacht hoorde ik het, en ik ben het nooit meer vergeten.
Ik draaide me naar de muur. Het was te donker om de konijnen op de rand te zien. Ik wist dat ze er waren, op ooghoogte, waar hij ze had geplakt toen hij op zijn knieën had gezeten om het te controleren. Ik telde ze in het donker, uit mijn hoofd, van de deur tot aan het raam.
Het waren er eenendertig.
De volgende ochtend gooide ik de gouden sticker in de vuilnisbak van de school, voor ik de klas in ging. Ik weet niet waarom. Later wist ik het. Hij herinnerde me eraan dat ik hem aan hém had willen laten zien.