Hoofdstuk 4
Veertig dagen
U gaat verder waar u gebleven was.
De loting vond plaats op de ochtend van de 6e, in de gymzaal van de scholengroep van Goes, en ze was openbaar omdat iedereen dat had geëist.
Er was een ballenmachine die uit een kast was gehaald en die van vóór dateerde, een man van de hulpbronnendienst die de nummers voorlas, twee getuigen die waren geloot uit de aanwezigen, en een register waarin met de hand werd geschreven, rang na rang, het nummer van het huishouden en de rang van loting.
Het duurde elf uur. Er werd twee keer gepauzeerd.
Élise ging er niet heen. Ze was in sector vier, water aan het wegpompen dat naar 6,1 steeg, met Joren die de hele ochtend niets had gezegd.
Om zeven uur 's avonds ging ze bij haar moeder langs.
Margriet Vantroyen woonde op de begane grond van een laag huis in de rue des Serres, met een deur die rechtstreeks op de stoep uitkwam en een gordijn dat ze nooit dichtdeed. Ze was tweeënzestig. Ze had eenendertig jaar in de kassen van het noorden tomaten geteeld en was op haar achtenvijftigste gestopt vanwege haar rug, en sindsdien paste ze op de kinderen van drie gezinnen uit de straat, wat geen geregistreerd beroep was.
Ze had haar papier op tafel liggen, plat, precies in het midden.
“Elfhonderdzevenentachtig,” zei ze.
Élise pakte het papier.
“Dat is goed,” zei ze. “Dat is heel goed.”
“Is dat goed?”
“De konvooien vertrekken per veertienhonderd. Jij zit in de twee.”
Haar moeder keek haar aan om te zien of ze loog, zoals ze dat al negenentwintig jaar deed, en ze zag dat ze niet loog, en haar gezicht viel in één keer uit elkaar en herstelde zich bijna even snel.
“En jij?”
“Dat weet ik nog niet.”
“Hoezo, dat weet je niet?”
“We zaten om vier uur bij de letter V. Ze delen per wijk uit en blok Oost zit bij de laatste.”
Haar moeder stond op, pakte iets uit het buffet, en kwam terug met een pot ingemaakte tomaten die ze in juli had gemaakt, en ze zette hem voor Élise neer en ze zei:
“Neem hem nu mee. Straks is hij te zwaar.”
De Zone viel netjes uiteen. Dat is iets wat niemand had voorzien en waarover men later, onder mensen van de delta, nog lang sprak: dat er de eerste drie weken bijna geen wanorde was.
De mensen stonden in de rij. Ze stonden in de rij bij het nummerkantoor, bij het bagagekantoor, bij de zorgpost voor voorschriften van drie maanden, bij het dierenkantoor, op school voor schoolattesten die geen enkele andere Zone ooit zou vragen maar die toch werden afgegeven, omdat erom werd gevraagd.
Er werd in volgorde gerantsoeneerd: eerst de methanol, dan de onderdelen, dan het garen, dan de zeep.
Ze namen van alles mee. Élise zag een vrouw van zeventig, in de rij bij het bagagekantoor, met een strijkijzer in een linnen tas. Een echte, van gietijzer, van het soort dat je op de plaat zette. Ze haalde het eruit om het te laten wegen en stopte het er weer in, en niemand zei er iets van, en Élise dacht drie dagen lang aan dat strijkijzer.
In sector vier werd er gepompt.
Dat was het bevel en het sloeg nergens op, en iedereen wist dat, ook degene die het had geschreven. Er werd gepompt om het zout af te remmen in een polder die over vijf weken zou worden opgegeven.
Wies bestreed het bevel geen enkele keer.
“Zolang we er zijn,” zei ze, “houden we het peil.”
Op de 9e werd de 6,1 een 6,8. Op de 10e ging punt drie over de grens van vier en moest Élise twee minuten op de bank gaan zitten, niet vanwege het getal maar omdat ze slecht had geslapen en omdat punt drie de mooiste van de vier was, met de wilgen.
De dieren werden op de 10e geregeld.
Er waren in de Zone, bij de laatste telling, elfduizend honden, een onbekend aantal katten, vierhonderd paarden, zevenhonderd geiten en de kuddes.
Het dierenkantoor publiceerde op de 10e een nota van zes regels die zei dat de paarden en de runderen te voet met de herders zouden vertrekken, dat de geiten zouden volgen, en dat er geen enkel huisdier in de konvooien zou worden toegelaten.
Er ging een loket open.
Élise kwam er om vijf uur langs. Er stond een rij van tweehonderd mensen met dieren aan een touw.
Niemand werd gedwongen. Er werd alleen gezegd dat de konvooien er geen zouden meenemen en dat achterlaten in de stad over veertien dagen een probleem zou opleveren dat niemand wilde benoemen.
De mensen wachtten op hun beurt. Dat was het ergste: ze stonden in de rij.
Élise keerde om en nam een andere straat, wat haar anderhalve kilometer extra kostte, en dat vergaf ze zichzelf evenmin.
Op de 10e ging ze naar de zorgpost.
Er stond een rij die om het gebouw heen liep. Er werden voorschriften van drie maanden afgegeven aan mensen die heel goed wisten dat geen enkele andere Zone ze zou honoreren, en ze werden toch afgegeven, en de mensen vouwden ze in vieren en drukten ze tegen hun borst.
Een bord bij de ingang kondigde de definitieve sluiting aan voor de 28e.
Élise stond drie uur in de rij om te vragen of een verwijdering kon worden vervroegd.
“Plaatsingen en verwijderingen zijn sinds de 9e opgeschort,” zei de vrouw achter het loket. “Het team is met konvooi 1 vertrokken. Er zijn nog twee verpleegkundigen en die doen de spoedgevallen.”
“En na de 28e?”
“Na de 28e is er geen zorgpost meer.”
“En de implantaten?”
De vrouw keek op. Ze was veertig en ze moest die vraag in één week vierhonderd keer hebben beantwoord.
“Dat vraagt u bij aankomst,” zei ze.
Élise ging naar buiten met haar papier in vieren gevouwen.
Ze liet het Jonas niet zien.
Op de 11e kondigde Joren aan dat hij niet meer zou komen: zijn zwager had een plaats op konvooi 4 en een aanhanger, en hij vertrok met zijn zus en de vrouw van Joren.
Hij bleef in de werkplaats staan om het te zeggen, de pet in zijn hand, alsof hij ontslag nam.
“Ga weg,” zei Wies.
“Ik kan blijven tot…”
“Ga weg, Joren.”
Hij ging. Élise liep achter hem aan naar buiten en haalde hem op de helling in en bedankte hem voor de zeekraal, wat stom was, en hij zei tot ziens mevrouw Vantroyen, wat ook stom was, want zo had hij haar van zijn leven nog nooit genoemd.
Op de 12e was er het voorval bij het bagagekantoor.
Een rij van tweehonderd mensen, één loket, een grens van twaalf kilo per volwassene. Een man had er vijftien. Er werd hem gezegd te kiezen. Hij weigerde te kiezen. Het werd hem nog eens gezegd. Hij greep de weegschaal bij de schaal en smeet hem tegen de muur, en twee mannen uit de rij vielen op hem aan — niet de ordedienst: twee mannen uit de rij, die er al vier uur stonden.
Ze sloegen hem drie of vier keer, op de grond, en men trok ze uit elkaar, en de rij vormde zich in twaalf seconden opnieuw.
Élise stond zes plaatsen verderop. Ze had niets gedaan. Ze had haar tas tegen zich aan geklemd en ze had gekeken, en toen de rij zich weer had gevormd was ze twee passen naar voren gegaan zoals iedereen, en wat haar die avond bijbleef waren niet de klappen: het was haar eigen hand, dichtgeklemd om de riem, terwijl het gebeurde.
Haar nummer kwam op de avond van de 12e, onder de deur door geschoven in een bruine envelop.
Ze maakte hem staand in de hal open.
Het was een kaart zo groot als een hand, met haar naam, haar huishoudnummer, en in het midden, groot gedrukt:
KONVOOI 2 — KRUININGEN — 16/09 — 05.30 UUR
Ze bleef een ogenblik met de kaart tussen haar vingers staan.
Konvooi 2 was het tweede dat vertrok. Het vertrok vóór de drie, de vier, de vijf en de vijfendertig andere. Het vertrok met de eerste aanhangers, die nog geen vier ritten hadden gemaakt, en over de weg naar Roosendaal die dan nog vrij zou zijn.
De kaart gaf de rang niet. Hij gaf het konvooi, en het konvooi was hetzelfde als dat van haar moeder.
Jonas kwam twintig minuten later thuis.
Ze had de kaart op tafel gelegd, in het midden, zoals haar moeder de hare had gelegd.
Hij zag hem terwijl hij zijn jas uittrok. Hij hield een kwart seconde in, niet meer.
“Goed,” zei hij.
“Het is de twee.”
“Dat zie ik.”
“Mama zit ook in de twee.”
“Dat weet ik.”
Ze keek op.
Hij was zijn jas aan het ophangen en hij draaide zich niet om, en hij zei, op dezelfde toon als anders:
“Ik zie de lijsten voorbijkomen, Élise. Ik zie alles voorbijkomen.”
Ze keek hem aan. Hij hing de jas op, trok eraan zodat hij recht hing, en ging zijn handen wassen.
Ze had het kunnen vragen. Er was een vraag te stellen en die paste in vier woorden.
Ze stelde hem niet, en ze wist nooit goed of dat uit vertrouwen was of uit lafheid, en ze zei tegen zichzelf dat het verschil tussen die twee misschien nooit had bestaan.
Het bulletin van zes uur, op de 12e, gaf de peilen, de getijtijden, de stand van de konvooien, en aan het eind van het journaal een bericht, langzamer voorgelezen dan de rest:
Bericht van het meteorologisch station van Vlissingen. Er wordt in de nacht van 13 op 14 september een diepe depressie verwacht boven de zuidelijke Noordzee, met noordwestelijke winden van kracht 9 tot 10 en een opzet die wordt geschat tussen een meter zestig en twee meter twintig. Het hoogwater bij springtij valt om 03.41 uur. De Oosterscheldekering heeft opdracht gekregen te sluiten.
De volgende dag was het de 13e.