Hoofdstuk 3
De afspraak in oktober
U gaat verder waar u gebleven was.
De aankondiging werd gedaan op de avond van de 3e, op het interne net en per aanplakking, in veertien regels.
Élise las hem op het bord van blok Oost, om tien voor acht, met een dertigtal anderen, in de kou van het portiek. Niemand schreeuwde. Een vrouw vroeg hardop of het voor iedereen gold en een man antwoordde ja, en daarmee was ongeveer alles gezegd.
Ze liep de drie verdiepingen op. De tl-balk in de gang hield zijn vier minuten vol.
Jonas was er al, wat op een woensdag nooit gebeurde, zittend op de stoel, ellebogen op zijn knieën, met zijn jas nog aan.
“Je hebt het gezien,” zei hij.
“Ik heb het gezien.”
Hij knikte. Zijn handen lagen gevouwen en hij keek naar de vloer tussen zijn voeten, en ze kende die houding: het was de houding van een man die de hele dag niet heeft gezeten.
“Wil je dat ik het vertel?” zei hij.
“Niet vanavond.”
“Goed.”
“Morgen.”
“Goed.”
Hij stond op en trok zijn jas uit, en hing hem over de rugleuning zoals elke dag, en ging zijn handen wassen, en zij haalde de kommen tevoorschijn.
Ze hadden een manier van koken die alleen van hen was en waarover ze nooit hadden gesproken.
Hij sneed. Zij kookte. Hij sneed slecht, grof, zonder haast, met het mes te hoog op het lemmet, en de eerste drie jaar had ze hem daarop gewezen, en op een dag was ze ermee opgehouden en sindsdien was het iets geworden waar ze met een tederheid naar keek die ze moeilijk had kunnen verantwoorden. Hij sneed de prei in ringen van twee centimeter. Niemand snijdt prei in ringen van twee centimeter.
Die avond sneed hij een ui, een aardappel en de rest van de prei van dinsdag, en hij zei, zonder op te kijken:
“Van der Meer heeft gevraagd waarom het in 2141 niet is gerepareerd.”
“En?”
“En niets. Hij vroeg het zachtjes, op het eind, in de gang, aan mij.”
“Wat heb je gezegd?”
“Ik heb gezegd dat ik in 2141 het budget voor de kades van Yerseke heb getekend.”
Ze roerde. De gerst plakte altijd aan de bodem van die pan en er moest geroerd worden.
“Dat heb je goed gedaan,” zei ze.
“De kades tekenen?”
“Het hem zeggen.”
Hij legde het mes neer en keek haar aan, en hij maakte dat kleine beweginkje met zijn mondhoek dat niet helemaal een glimlach was en dat bij hem dank je wel betekende.
Ze aten. Hij pakte haar kom aan om hem af te wassen.
Daarna deden ze de dingen die ze deden, in de volgorde waarin ze ze deden: zij ging op de grond zitten met haar rug tegen de radiator, hij zette water op voor de kruidenthee die geen kruidenthee was, hij vertelde het verhaal van de man van het kantoor ernaast die de hele ochtend over het dak van de school in Kapelle had gepraat, twee uur na de stemming, en ze lachte, en hij deed de stem van de man nog eens, en ze lachte opnieuw.
Toen zei hij:
“Kapelle. Het dak.”
“Ja.”
“We hebben het aangenomen.”
“Jullie hebben het dak aangenomen.”
“We hebben het aangenomen, Élise. Unaniem. Daarna.”
Ze zette haar kopje neer.
“Waarom?”
“Omdat het erop regent.”
Ze keken elkaar aan, en er gebeurde iets wat ze aan niemand anders had kunnen uitleggen: ze lachten allebei, echt, lang, een lach die helemaal niet vrolijk was, en op het eind prikten haar ogen en de zijne ook.
Ze hadden een ruzie die ze al vier jaar overspeelden en die nooit een echte ruzie was geweest.
Hij ging over een stoel.
In 2146 had Jonas van het depot voor hergebruik een stoel meegebracht met een gebogen houten rugleuning, waaraan één spijl ontbrak, en hij had gezegd dat hij hem zou repareren. Élise had gezegd dat hij hem niet zou repareren. Hij had gezegd van wel. Zij had gezegd dat ze die weddenschap aanging.
De stoel stond al vier jaar in de hal met zijn ontbrekende spijl, en ze gebruikten hem elke dag om dingen op te leggen, en twee of drie keer per maand zinspeelde een van beiden op de weddenschap, en de ander antwoordde met dezelfde zin als de vorige keer.
Die avond, tijdens het afruimen, zette Jonas de pan erop.
“Je hebt negenendertig dagen,” zei Élise.
“Ik heb tijd genoeg.”
“Dat zei je in 2147 ook.”
“Toen had ik ook tijd genoeg.”
Het was precies wat hij al vier jaar zei, woord voor woord, en ze lachte zoals ze al vier jaar lachte, en hij keek net zo tevreden als hij al vier jaar keek.
Ze kwam nooit te weten wat er van die stoel geworden is.
Op de kast, onder de magneet, hing het papier.
Het hing er sinds 7 februari. Het was een half vel geel papier, twee keer afgestempeld, met hun beider namen, een dossiernummer en een administratieve zin die zei dat de gezamenlijke aanvraag Vantroyen-Reyners was aanvaard onder voorbehoud van verwijdering van het middel op de einddatum, en die einddatum was 19 oktober.
Ze waren er tweehonderd keer langsgelopen. Ze lazen het niet meer. Het hoorde bij de kast.
Die avond, toen ze overeind kwam, keek Élise ernaar.
Jonas volgde haar blik.
“De zorgpost sluit op de 28e,” zei hij.
“Dat weet ik.”
“Je kunt het laten vervroegen. Ik kan het laten vervroegen.”
“Nee.”
“Élise.”
“Nee,” zei ze. “Jij niet. Dat niet.”
Hij drong niet aan. Het was een van de dingen waarom ze van hem hield en waarvan ze zich niet bewust was: dat hij precies wist, op het woord af, waar hij moest stoppen.
Hij pakte het papier, vouwde het dubbel, en hing het gevouwen terug onder de magneet, wat helemaal nergens toe diende, en ze gingen naar bed.
Later, in het donker, zei hij:
“Ze hebben elf sectoraanvragen afgewezen.”
Ze bewoog niet.
“Is dat veel?” zei ze.
“Dat is normaal. We wijzen er elk kwartaal tien af.”
Er viel een stilte. De radiator maakte zijn radiatorgeluid. Beneden op de binnenplaats sleepte iemand iets zwaars over het beton, heel langzaam, en stopte om de drie meter.
“Jonas.”
“Ja.”
Ze had de zin klaarliggen. Ik had vanochtend 5,2 bij kanaal vier en er zit zand in de put van het Zuidvliet. Drieëntwintig woorden. Ze hield ze vast zoals je een muntstuk plat in je hand houdt.
“Niets,” zei ze. “Ga slapen.”
Hij legde zijn hand plat op haar buik, zoals hij dat deed, en zij legde de hare erop.
Ze werd om vier uur wakker en bleef liggen.
Er was in de kamer een geluid dat ze uit haar hoofd kende en dat ze al jaren niet meer hoorde: de compressor van het blok, in de kelder, die elke veertig minuten aansloeg en elf minuten draaide.
Ze luisterde hoe hij aansloeg, draaide, stopte.
Ze bedacht dat die compressor over zes weken niet meer zou aanslaan, en dat dat geluid, dat ze elke nacht van haar leven had gehoord zonder er ooit één keer naar te luisteren, nergens meer zou bestaan.
Ze wachtte de veertig minuten af en luisterde hoe hij opnieuw aansloeg.
De volgende ochtend ging ze naar de loskade van Wemeldinge omdat haar was gevraagd twee vaten vet te halen voordat het magazijn zou vertrekken, en daar zag ze de man met de bakfiets.
Hij stond te redetwisten met de magazijnmeester. Hij was al een tijdje bezig, te oordelen naar de manier waarop de magazijnmeester zijn klembord tegen zijn borst hield, als een schild.
“Ik betwist de stempel niet,” zei de man. “De stempel deugt. Ik zeg dat ik met die stempel niets kan kopen.”
“De boekingen liggen sinds gisteren stil.”
“Ik weet dat ze stilliggen. Ik zeg u dat ik op de eerste vierhonderd kilo zaaigoed heb geleverd, dat u het hebt, dat het daar achter ligt, en dat ik een papiertje heb.”
“U wordt betaald zodra het weer loopt.”
“Het gaat niet meer lopen. U vertrekt.”
De magazijnmeester zei niets, want er viel niets te zeggen, en de man bleef staan, één hand op het stuur van zijn aanhanger, kijkend naar de loods.
Hij was een jaar of dertig, met haar dat lukraak geknipt was, een leren jas met stof op de ellebogen gestikt dat er helemaal niet bij paste, en je rook hem op drie meter — zweet, kettingvet, en nog iets anders, iets gerookts.
Op het dak van zijn aanhanger lag een glazen paneel van een meter bij zestig, schoon, zonder één kras, in een met de hand gemaakt houten frame.
Élise tekende haar bon voor de twee vaten en wachtte tot ze naar buiten werden gebracht.
“U bent degene die de kanalen meet,” zei de man.
Ze draaide zich om. Hij keek haar niet aan; hij controleerde een riem.
“Hoe weet u dat?”
“U hebt een sonde die uit uw zak steekt en vet tot aan uw elleboog. Er zijn niet zesendertig beroepen.”
“Wilt u iets?”
“Ik wil vierhonderd kilo zaaigoed of genoeg om het te betalen,” zei hij. “Maar u kunt er niets aan doen, dus nee.”
Hij trok aan de riem. Die hield.
“Wanneer vertrekt u?” zei hij.
“Wanneer ze het me zeggen.”
“Hebt u een nummer?”
“Nog niet.”
“U krijgt er een. U bent van binnen.”
Hij zei het zonder enige agressie, zoals je vaststelt wat voor weer het is, en juist daarom vatte ze het verkeerd op.
“En u, wat bent u dan?”
“Vrachtrijder.”
“Wat betekent dat?”
“Dat betekent dat ik zout verkoop, zaaigoed, glascellen en nieuws,” zei hij, “en dat als een Zone haar koffers begint te pakken ik de laatste ben die betaald wordt en de eerste die moet opkrassen.”
Hij liep achter de aanhanger langs en begon de wielblokken weg te halen.
“Weet u wat grappig is?” zei hij. “Jullie zijn met vierennegentigduizend meer dan Brabant. En jullie gaan allemaal bij hen aankloppen.”
“Negenhonderdveertig.”
“Pardon?”
“We zijn met negenhonderdveertigduizend.”
Hij hield op. Hij kwam langzaam overeind, een wielblok in zijn hand, en voor het eerst keek hij haar echt aan, en ze zag dat hij het niet geweten had.
“Negenhonderdveertigduizend,” herhaalde hij.
“Ja.”
“En hoeveel krijgen jullie er met de vrachtwagens uit?”
“Vierduizend per dag.”
Hij maakte de rekensom. Hij maakte hem snel, en zonder te bewegen, en ze zag precies het moment waarop hij de bodem raakte.
“Goed,” zei hij.
Hij legde het wielblok terug in de kist van de aanhanger, deed hem dicht, en hield een seconde zijn hand op het deksel.
“Weet u dat jullie hier al dood zijn?” zei hij.
“Pardon?”
“Niet u. Dit. Dit alles.”
Hij maakte een hoofdbeweging naar de loods, de kassen, de kraan, de dijk daarachter.
“Jullie denken dat jullie gaan vertrekken. Jullie gaan niet vertrekken. Jullie gaan zich verspreiden.”
Hij stapte op het zadel.
“Veel succes met jullie kanalen,” zei hij.
En hij reed weg, zonder te forceren, over de aarden berm, met zijn glazen paneel dat bij elke hobbel de zon ving.