De sandaal

De telefoons trilden allemaal tegelijk, even na enen 's middags, op donderdag 19 februari. Die van de appuntato die achter het scherm bij de balie een broodje zat te eten, die van de brigadiere die een formulier voor een verloren rijbewijs invulde, die van Teresa Malnati, ondersteboven op een stapel processen-verbaal. Drie korte trillingen, dezelfde melding, dezelfde seconde.

“Chiara Varenghi levend teruggevonden in Marseille. Moeder: zij is het.”

Teresa las de zin twee keer. Ze draaide de telefoon met het scherm naar het hout, alsof het scherm nog van gedachten kon veranderen. In het kantoor ernaast zei iemand hardop Madonna, en de appuntato hield op met kauwen.

Ze wist het al sinds de ochtend. Ze had het via via gehoord, om zeven uur, in haar keuken, terwijl ze Giada's boterhammen voor school klaarmaakte: een bericht van een collega bij de compagnie in Como, drie woorden en een vraagteken. De comandante van de stazione, luogotenente Corti, was de avond ervoor zelf met een kapitein uit Como naar de Villa dei Gelsi gegaan om de familie het nieuws te brengen. Niemand had eraan gedacht Teresa te bellen. Of iedereen had eraan gedacht, en dat was erger.

Ze was eenenveertig, had de rang van maresciallo, vijftien dienstjaren in deze kazerne boven het meer, een dochter van elf, een scheiding zonder geschreeuw. Officieel rookte ze niet meer. Ze nam de diensttrap naar beneden, duwde de deur naar de binnenplaats open waar de patrouillewagens stonden en stak tussen de muur en de container een sigaret op. Beneden lag het meer, grijs en vlak. De overkant was niet te zien. Februari wiste alles uit wat verder dan een kilometer weg lag.

Ze dacht aan de sandaal.

Op zaterdag 28 juni 2014 was ze negenentwintig en brigadiere. Die zomer draaide ze vooral nachtdiensten. Voor de Sagra di San Giovanni waren er uit alle stazioni van de westoever mannen gestuurd om de weg te bewaken: de Statale Regina was rond Ossuccio afgesloten voor auto's zonder pasje, en honderden woedende automobilisten moesten worden teruggestuurd, Milanezen in witte overhemden, Zwitsers die zwoeren dat ze een tafel hadden gereserveerd. Ze had de avond bij een wegversperring doorgebracht, met een zaklamp in de hand, tussen twee oranje pionnen.

Van daarboven had ze gezien hoe het meer bezaaid raakte met lumaghitt. Duizenden vlammetjes op het water, die langzaam naar het eiland dreven, en overal bootjes zonder navigatielichten, volgeladen met gezinnen. Er was die nacht geen maan. Het was aardedonker, behalve op het water. Toen het vuurwerk begon, rond twintig voor elf, keek iedereen omhoog, de woedende automobilisten, de Zwitsers, de appuntato naast haar, zij ook. Drie kwartier lang keek niemand aan de oever ergens anders naar dan naar de hemel. Dat was haar later bijgebleven. Iedereen keek omhoog.

Rond twintig over één had de mobilofoon haar teruggeroepen. Er werd een minderjarige vermist, in Laglio, een adres aan de Regina, aan de noordkant van het dorp. De Villa dei Gelsi. Ze kende de naam, zoals iedereen aan het meer: de Varenghi's, de zijde, een fabriek in Grandate, sjaals die in Parijs en Tokio werden verkocht.

Ze was er even voor tweeën aangekomen. Het hek open, alle lichten aan, terrassen die als tuintrappen naar het water afdaalden. De vader, Aurelio, stond in de hal te bellen: vrienden, buren, de moeder van een klasgenootje, met een stem die steeds harder werd. De moeder, Livia, stond in de salon, in avondjurk, een zijden omslagdoek om haar schouders. Ze had haar stem geen enkele keer verheven. Ze had Teresa een recente foto van haar dochter gegeven, die al uit een album was gehaald, en ze had het precieze tijdstip genoemd waarop ze waren vertrokken om bij vrienden in Ossuccio te eten, kwart over zeven, en het precieze tijdstip waarop ze waren thuisgekomen, tien voor één. Chiara was met haar broer in de villa gebleven. De broer was naar vrienden aan de oever bij Ossuccio gegaan, voor het vuurwerk. Bij thuiskomst hadden ze niemand aangetroffen.

De broer heette Tommaso. Achttien. Hij zat op de onderste tree van de trap, bezweet ondanks de koelte, met zijn handen tussen zijn knieën. Hij beantwoordde de vragen voor ze af waren. Teresa waren zijn pupillen opgevallen, zo groot als muntstukken in het licht van de hal. Ze had het in een hoekje van haar notitieboekje gezet, zonder te weten wat ze ermee moest.

Het botenhuis lag onder het huis, aan het eind van een stenen trap die in de onderste tuin begon. Een overdekte botengarage, een gewelf, zwart water dat tegen de treden klotste, een mahoniehouten sloep onder een zeil. Voor de opening naar het meer brandden nog een stuk of twintig lichtjes op het water, langs de steiger. De familie deed die avond wat iedereen deed, zelfs op vijftien kilometer van het eiland. Iemand had ze aangestoken.

Op de planken van de steiger, aan de rand, lag een sandaal. Eén. Wit, leer, een meisjessandaal, de gesp dicht. Hij was nat. Niet neergezet: gevallen. Teresa was erbij gehurkt zonder hem aan te raken. Ze had een flinke minuut naar die dichte gesp gekeken. Een dichtgegespte sandaal verlies je niet al lopend. Die verlies je als je ergens overheen stapt, als je springt, of als iemand aan je trekt.

Het was een sandaal van het meisje. De moeder had hem herkend zonder dichterbij te komen.

De duikers hadden het botenhuis en de oever twee dagen lang uitgekamd. Niets. De honden waren een geur gevolgd tot op de steiger, en verderop was er alleen water.

Op woensdag 2 juli was een gepensioneerde man die 's avonds van zijn eigen steiger viste, drie huizen verder naar het zuiden, uit zichzelf naar de kazerne gekomen, zijn krant onder de arm. Op de avond van het vuurwerk, rond half elf, had hij een motorbootje zonder lichten uit het botenhuis van de Varenghi's zien komen en het open water op zien schieten. Een klein bootje, zo een dat je per uur huurt. Hij kende die bootjes. Iedereen in Laglio kende ze. Ze waren van Ermes Bonacina, die ze in de haven zonder vergunning verhuurde aan toeristen en vissers, en die 's zomers, werd er gezegd, ook iets anders verkocht, aan jongens uit goede families.

Teresa had Bonacina op donderdag 3 juli verhoord. Een man van vijfenvijftig, pezig, de onderarmen van een roeier, een lucht van diesel en koude tabak. Beleefd. Hij had niet hoeven nadenken. Op de avond van het vuurwerk was hij in Ossuccio geweest, aan de oever, zoals tienduizend anderen. Hij had niemand een boot geleend. Misschien had iemand er een meegenomen, dat gebeurde wel, hij sloot nooit iets af.

Kon iemand dat bevestigen? Ja. De zoon Varenghi.

Ze had Tommaso dezelfde dag verhoord, in de kleine salon van de villa, met zijn moeder erbij op een stoel bij het raam. Hij had het in één adem gezegd, met zijn ogen op het tapijt.

“Ermes was met mij in Ossuccio, aan de oever, tijdens het vuurwerk.”

De zin was te glad. Er zat geen rafel aan, geen aarzeling, geen “ik denk”. Een ingestudeerde zin. Teresa had hem de tijden nog eens willen laten herhalen. De moeder had zonder haar stem te verheffen gezegd dat haar zoon in vijf dagen niet had geslapen en dat hij antwoord had gegeven.

Diezelfde donderdag was Livia Varenghi met een kartonnen map naar de stazione gekomen. Daarin schermafbeeldingen, afgedrukt op dik papier. Een bericht vanaf het Facebookaccount van haar dochter, op 2 juli: “sto bene, non cercatemi”, het gaat goed met me, zoek me niet. En een gesprek met een jongen die Luca heette, die op haar wachtte, die haar schreef dat ze het samen goed zouden hebben. De moeder zei dat Chiara het sinds het voorjaar over een geheim vriendje had gehad. Ze had het niet willen geloven. Ze voegde eraan toe dat het paspoort van haar dochter uit haar la was verdwenen.

Drie weken later was de zaak een vrijwillige verdwijning geworden. Een meisje van dertien dat met een jongen was vertrokken, haar paspoort op zak, en dat wel terug zou komen als ze honger kreeg. Elke zomer zag je er zo een. Het dossier ging naar Como. De zaak werd brigadiere Malnati ontnomen, met vriendelijke woorden over haar ijver. Ze kreeg uitgelegd dat ze zich niet moest hechten.

Chiara Varenghi had nooit genoeg honger gekregen om terug te komen.

Teresa drukte de sigaret uit tegen de muur, raapte de peuk op en stopte hem in een papieren zakdoekje. Ze ging weer naar boven.

Het kostte haar veertig minuten om in Marseille de juiste persoon aan de lijn te krijgen. Een centrale, een wachtdienst, een afdeling, nog een afdeling. Een vrouwenstem die geen Italiaans sprak, een man die een beetje Engels sprak. Ten slotte werd ze doorverbonden met een inspecteur van de recherche, Saïdi, die moe en beleefd klonk. Ze spraken een mengsel van Engels en Frans, allebei langzaam, allebei met hun eigen fouten.

Ja, hij had de dag ervoor de verklaring opgenomen. Ja, de moeder was vanochtend gekomen. Hij had haar de kamer zien binnengaan.

“Ze herkende haar meteen. Drie seconden. Ik lieg niet, ik keek op mijn horloge.”

“En het DNA?”

“De familie vraagt niets. De moeder zei dat er niets na te gaan viel. Het parket van Marseille stuurt het door naar Italië. Voor ons is het een meerderjarige Europese burger, een slachtoffer, die haar familie heeft teruggevonden. Ik kan haar niet vasthouden.”

Teresa vroeg hoe ze eraan toe was. Hij zocht naar woorden.

“Mager. Grauw. Ze zegt weinig. Ze heeft gevraagd of haar deur open mocht blijven. Ze heeft niet één keer gehuild.”

Aan de andere kant ritselde papier.

“Er is nog iets,” zei hij. “Ze heeft een naam genoemd, voor de man van de kelder. Alleen een voornaam. Ermes. Volgens haar zou hij dood zijn, op een boerderij boven Gémenos, in het achterland. De gendarmes zijn er gisteravond heen gereden. Ze hebben een dode man in zijn keuken gevonden. We wachten op de identificatie.”

Teresa gaf geen antwoord. Ze keek door het raam naar het meer, dat geen overkant meer had.

Ermes. Aan dit meer waren er geen twee. Ermes Bonacina, de bootjes in de haven van Laglio, de dieselgeur, de avond van het vuurwerk in Ossuccio. Een man die een jaar of tien geleden zijn handeltje had opgedoekt en het dorp had verlaten zonder te zeggen waarheen, en die niemand had gemist.

Een man met een alibi voor de nacht van 28 juni 2014.

En dat alibi had Tommaso Varenghi hem gegeven.