Tweeënveertig

Ze waren met tweeënveertig in een zaal waar er honderd in konden.

Étienne was om tien voor acht aangekomen, want hij komt altijd twintig minuten te vroeg en heeft het nooit anders geleerd, en daarna had hij veertig minuten rondgereden om te parkeren, wat zijn voorsprong tenietdeed en hem slecht gehumeurd maakte. Het gerechtsgebouw stond aan het einde van een plein, in grijze steen, met te hoge treden en een leuning die er later aan de zijkant bij gezet was. Er stond een detectiepoort en twee mannen in uniform lieten iedereen zijn zakken leegmaken.

Binnen rook het naar boenwas en papier.

Ze waren in het publieke gedeelte gezet, aan de linkerkant, en hadden een formulier gekregen met naam, beroep en adres. Étienne schreef verwarmingsinstallateur, aarzelde, voegde er dan zelfstandige, zaakvoerder aan toe, en vond zichzelf belachelijk.

Om hem heen: een vrouw van in de zestig in een marineblauw vest die haar breiwerk had meegebracht en het niet bovenhaalde; een jongen met een werfrugzak, heel jong, die naar het plafond keek; een man in een golfpolo die luid aan zijn buurman het verschil uitlegde tussen het hof van assisen en de correctionele rechtbank, op de toon van iemand die de zee uitlegt aan een zeeman; een vrouw met een ziekenhuisbadge nog aan haar revers; en nog een andere, klein, in een blouson, die haar tas met beide handen op haar knieën hield als in een nachttrein.

Tweeënveertig mensen van wie ze de vrijdag hadden afgenomen.

Om tien over negen kwam er een man binnen in een zwarte toga, zonder hermelijn, en iedereen stond op zonder te weten waarom; hij gebaarde dat ze weer konden gaan zitten. Hij zei dat hij de voorzitter van het hof van assisen was, dat hij Alain Trénel heette, en dat hij hun precies ging uitleggen wat er ging gebeuren, omdat hij had vastgesteld dat het nooit genoeg werd uitgelegd.

Hij legde het vijfentwintig minuten lang uit, en Étienne, die zijn leven lang mensen eenvoudige dingen slecht had horen uitleggen, was verrast.

Dit was geen gewoon proces, zei de voorzitter. Dit was een beroep. Een man was al een eerste keer berecht door een hof van assisen, in een ander departement, en veroordeeld. Hij had zijn recht op beroep uitgeoefend, en de wet wilde dat alles opnieuw beoordeeld werd, volledig, vanaf het begin, alsof er niets gebeurd was.

— Ik dring hierop aan, zei de voorzitter. U bent hier niet om het werk van uw voorgangers te controleren. U bent geen toezichtscommissie. U beoordeelt deze zaak voor het eerst. Wat een ander hof beslist heeft, bindt u in niets, en ik zal u vragen om het, voor zover dat menselijk mogelijk is, te vergeten.

Étienne noteerde vergeten in zijn hoofd, met een vraagteken.

In beroep, ging de voorzitter verder, bestaat het hof uit drie beroepsrechters en negen juryleden. Twaalf mensen die zullen stemmen, en van wie de stemmen precies evenveel wegen.

— De mijne is die van u waard, zei hij. Dat is geen beleefdheidsformule. Dat is de wet, en u zult zien dat het waar is.

Daarna legde hij de loting uit. Er zouden namen uit een urne gehaald worden, één voor één. Bij elke naam konden de beschuldigde, via zijn advocaat, en het openbaar ministerie wraken zonder ook maar één reden te geven: vier wrakingen voor de verdediging, drie voor de advocaat-generaal. Gewraakt, dan ging je naar huis. Niet gewraakt, dan ging je zitten.

— Zoek geen betekenis achter een wraking, zei de voorzitter. Die is er niet altijd. Men wraakt een beroep, een voorkomen, een intuïtie. Niemand zal minder over u denken omdat u opzijgezet bent, ik nog het minst.

De beschuldigde was er niet. Étienne zocht hem met zijn ogen en vond hem niet, en hij begreep later dat ze hem daarna binnenbrengen.

De loting begon om kwart voor tien.

Ze verliep trager dan hij verwacht had. De griffier trok een briefje, vouwde het open, las een naam en een beroep, en dan gingen er drie of vier seconden voorbij waarin eenenveertig mensen niet ademden en één persoon opstond.

— Mevrouw Kermarrec, Sylvie, arbeidster voedingsindustrie.

De kleine vrouw in de blouson stond op terwijl ze haar tas tegen zich aan klemde, wachtte drie seconden die haar lang moeten geleken hebben, en ging naar boven. Étienne zag dat ze beefde.

— De heer Vasnier, Patrick, vastgoedmakelaar.

— Gewraakt, zei een vrouwenstem, links, zonder op te staan.

De man in de golfpolo, want hij was het, bleef twee seconden te lang rechtstaan. Hij lachte kort om te tonen dat het hem niets deed, en ging achteraan naar buiten, waarbij hij de deur harder liet dichtslaan dan nodig was.

— Mevrouw Aubrit, Denise, gepensioneerd.

De vrouw in het marineblauwe vest borg haar breiwerk op in haar tas, stond op en streek haar rok glad. Er kwam niets. Ze ging naar boven en ging naast de vorige zitten alsof die plaats haar toekwam.

Een man van in de vijftig, meneer Delaroche, volgde zonder dat iemand zijn beroep verstond. Daarna werden twee vrouwen na elkaar gewraakt, en de advocate zei de tweede keer « gewraakt » met een seconde aarzeling die hoofden deed omdraaien.

— De heer Bouhafs, Tarek, onderhoudstechnicus.

De jongen met de rugzak stond in één beweging op, als bij het wakker worden.

Daarna ging het vlug: een schoolverpleegkundige, een man met een rechte rug die de treden op ging zonder de leuning aan te raken, dan nog twee wrakingen, één aan elke kant.

Étienne begon te hopen dat hij gewraakt zou worden. Het was geen angst, het was rekenwerk: de 8ste voor de bakkerij, de veertien onderhoudsbeurten, Charlot. Zijn mond was droog. Hij zei tegen zichzelf dat een zelfstandige met een bedrijf van twee man er meteen uit zou vliegen, dat niemand zin had in een man die dertien dagen aan zijn werven zou zitten denken.

— De heer Mazière, Étienne, verwarmingsinstallateur.

Hij stond op.

Hij keek recht voor zich uit, naar de achterwand, want hij wist niet waar je op zo'n moment kijkt. Hij telde in zijn hoofd, één, twee, drie, en hij was aan vier toen de voorzitter zei:

— Dank u, meneer. Neemt u plaats.

Hij ging naar boven. De treden van de jurybank waren van hout en maakten lawaai. De griffier schreef iets, en Étienne ging zitten op de plaats die hem aangewezen werd, de derde van de bovenste rij, tegen het houtwerk.

Het was bij het installeren dat hij het kleine kaartje zag dat in de gleuf van het schrijfblad voor hem stak, gedrukt in zwarte cijfers.

Zeven.