De vrouw die de tuin onderhield

Ze heette Yvette en ze was negenenzeventig.

— Ik heb u zien aankomen. Ik dacht: dat is het meisje.

Ze zei het als iets vanzelfsprekends, in de deuropening, met haar handen in de zakken van een schort, achter haar een donkere gang en de geur van een huis waar elke dag gekookt wordt.

— Kent u mij?

— Ik heb uw foto's gezien. Al uw foto's. Die van uw examens, die van het huwelijk van uw broer, die waarop u kort haar hebt.

Margot voelde de grond lichtjes bewegen.

— Mijn grootmoeder had foto's van mij. Hier.

— Ze had foto's van iedereen. Kom binnen, het is ijskoud.

Ze staken de weg over — acht meter — en Yvette opende het huis van Marthe met haar eigen sleutel, zonder iets te vragen, met het gebaar van iemand die dat al veertig jaar doet.

— U hebt een sleutel.

— Natuurlijk heb ik een sleutel. Wie zou er anders gelucht hebben?

---

De keuken rook naar hout en oude koffie.

Het was een kamer uit een ander tijdperk en ze schaamde zich daar niet voor: een gietijzeren Godin-kachel, een gresspoelbak, een tweedelig buffet, een geruit wasdoek, en aan het plafond balken zo laag dat Margot, die één meter tweeënzeventig is, bij het binnenkomen automatisch haar hoofd boog.

Yvette draaide de kraan open, liet hem dertig seconden lopen, en vulde een Italiaanse koffiepot.

— Het water blijft goed, zei ze. Het komt van de bron.

Op het buffet stonden inderdaad foto's op een rij — een tiental, in niet bij elkaar passende lijstjes.

Margot op haar zesde, op een slee, in Spa. Margot op haar zeventiende, in gidsenuniform, met een woedende blik. Haar broer Nicolas op zijn trouwdag. Haar moeder, jong, ervóór — twintig misschien, op een perron, in een te grote jas.

En een foto die ze van haar leven nog nooit gezien had.

Haar grootmoeder op haar dertigste of vijfendertigste, lachend, haar arm om de schouders van een andere vrouw.

Een donkerharige vrouw, ongeveer van dezelfde leeftijd, die ook lachte. Ze stonden buiten, voor een muurtje, met achter hen iets dat op een vijver leek of op een stuk lage lucht.

Margot nam het lijstje op.

Ze had haar grootmoeder nooit zo zien lachen. Ze had haar eigenlijk helemaal nooit zien lachen: haar grootmoeder glimlachte, beleefd, vaak, en dat is niet hetzelfde. Hier had ze haar mond open en haar ogen bijna dicht, en haar hoofd lichtjes achterover.

— Wie is dat?

Yvette zette de koffiepot op tafel.

— Ik denk niet dat het aan mij is om u dat te zeggen.

— Yvette.

De oude vrouw ging zitten, traag, zoals je gaat zitten wanneer je knieën pijn doen.

---

— Uw grootmoeder kwam hier drie keer per jaar. Altijd alleen. Ze bleef acht of tien dagen, ze zette de luiken open, ze wandelde, en ze vertrok weer. Dat heeft vijftig jaar geduurd.

— Drie keer per jaar.

— Drie. November, juni en februari.

Margot noteerde de maanden zonder te weten waarom.

— Ik ben haar gras beginnen maaien in negentienhonderdzesentachtig, toen mijn man gestorven was en zij zei dat het me buiten zou krijgen. — Yvette haalde één schouder op. — Ze had gelijk. Het heeft me negenendertig jaar buiten gekregen.

— Waren jullie vriendinnen?

De vraag bleef even boven het wasdoek hangen.

— We kenden elkaar, zei Yvette. Dat is iets anders en dat is veel.

Ze schonk de koffie uit, heel zwart, in twee kopjes die niet bij elkaar pasten.

— Ze heeft het me nooit verteld. En ik heb het nooit gevraagd. Hier vraag je niet.

— Waarom?

— Omdat we met vier huizen op een plateau zitten, juffrouw Devroye. Als je begint te vragen, moet je daarna de hele winter met de antwoorden leven, en de winter duurt hier vijf maanden.

Margot nam een slok. De koffie was te sterk en precies goed.

— Yvette, mijn moeder heeft me gezegd niet te komen.

De oude vrouw keek op.

— Dat verbaast me niet.

— Kent u haar?

— Ik heb haar één keer gezien. — Yvette zette haar kopje neer. — Heel lang geleden. Ze moet zeventien, achttien geweest zijn. Ze kwam op een zondagochtend met de bus uit Verviers, ze bleef voor het huis staan zonder binnen te gaan, en ze vertrok weer met de bus van de namiddag.

— Ze is niet binnengegaan?

— Ze heeft vier uur voor het hek gestaan, zei Yvette. Ik heb haar door mijn raam bekeken. Ik dacht: die daar controleert iets.

Margot zette haar kopje iets te snel neer.

— Was mijn grootmoeder er?

— Nee. Dat was net het vreemde.

---

Ze praatten nog een tijdje, over gewone dingen: over het dak dat nog wel tien jaar meeging, over de verwarming die ontlucht moest worden, over de elektriciteitsleverancier die verwittigd moest worden.

Toen keek Yvette naar het raam, dat op het plateau uitkwam, en zei ze met een andere stem:

— Ze heeft me de laatste keer iets gezegd. In maart. Ze wist dat ze niet meer zou terugkomen.

— Hoe bedoelt u, ze wist het?

— Je weet dat, zei Yvette. Op een bepaalde leeftijd weet je dat heel goed, en de mensen om je heen doen alsof ze het niet begrijpen, wat vermoeiend is.

Ze roerde in haar koffie zonder er suiker in gedaan te hebben.

— Ze zei: « Yvette, als het meisje komt, laat haar de commode dan zelf openen. »