Hoofdstuk 3

Zondag in Akron

Ruth Malloy werd om zes uur wakker, zoals elke dag, en ze had een goede minuut nodig, daar in het donker, om zich te herinneren dat het zondag was en dat ze niet naar de fabriek ging.

Zondag was haar enige dag. Al twee jaar werkte ze zes dagen per week bij Goodyear Aircraft, aan de rand van de stad, waar jachtvliegtuigen voor de marine werden gebouwd, Corsairs met opgevouwen vleugels, als vogels die iemand had gebroken. Ze was inspectrice. Ze bracht haar dagen door met een lamp en een spiegeltje aan een staafje, op zoek naar klinknagels die anderen hadden gezet, en ze zette er een krijtstreep bij als ze niet recht zaten. Ze was er goed in. Ze liet niets door. De ploegbaas zei dat ze het oog van een moeder had, en hij wist niet hoe waar dat was.

Ze bleef nog even in de warmte liggen. Ze luisterde naar het huis. De ketel die in de kelder hoestte. De wind, bijna niets. Peggy, die in de kamer ernaast sliep, deur aan deur met die van Tommy, waar niemand het bed van haar broer had aangeraakt, de deken strak getrokken, zoals je een plaats aan tafel vrijhoudt.

Het was 24 december 1944. Vanavond was de middernachtmis. Morgen Kerstmis. De zevende zonder Frank, ze telde ze niet meer. De eerste waarop Tommy aan de andere kant van de oceaan zat.

Ze stond op.

Het was koud en droog. Door het keukenraam was Fernwood Street grijs en wit. Een oude laag sneeuw bedekte de tuintjes, aangestampt, vuil langs de stoepranden, sneeuw die donderdag was gevallen en die niet smolt en niet meer viel. De lucht was helder. Aan de overkant, op nummer 41, kwam er al rook uit de schoorsteen van de Brennans. Joe Brennan was altijd de eerste in de straat die op was. Hij werkte aan de banden, ook bij Goodyear, in de fabriek beneden, die tot op de heuvels naar warm rubber rook.

Ruth zette koffie. Ze haalde het brood tevoorschijn. Bij het fornuis las ze nog eens de laatste brief van Tommy, die ze achter de suikerpot bewaarde.

Hij was gedateerd op 10 december. Uit Engeland, meer wist je niet. De brieven van Tommy zeiden nooit iets. Het was niet de censuur, of niet alleen. Tommy had nooit iets gezegd, ook niet aan tafel, ook niet als kind. Hij schreef zoals hij praatte: weinig, recht voor zijn raap, met zinnen die zich leken te verontschuldigen dat ze bestonden.

Lieve mam, het regent hier de hele tijd. We eten goed. Eddie speelt de clown, de jongens mogen hem graag. Ik heb de sokken gekregen. Zeg tegen Peggy dat ik haar verjaardag niet vergeten ben. Ik denk aan jullie. Je zoon, Tommy.

Peggy was in februari jarig. Hij had al aan februari gedacht. Ruth vouwde de brief weer op en legde hem terug achter de suikerpot.

Ze gingen naar de mis van negen uur in Sint-Vincentius, te voet, omdat de benzine op de bon was en Ruth sinds de dood van Frank hoe dan ook geen auto meer had. Peggy liep voorop, in haar jas met te korte mouwen, het hoofd tussen de schouders. Ze was in februari vijftien geworden en ze was dit najaar ineens gegroeid, alsof ze had besloten de plaats in te nemen die nog vrij was.

De kerk zat vol vrouwen. Er waren mannen, ouderen, jongens, een paar arbeiders van de nachtploeg, maar het waren de vrouwen die de banken vulden, met hoed, met handschoenen, met het gezicht dat ze de voorbije drie jaar hadden leren opzetten. Aan de ramen in de straat hingen sterren. Een blauwe ster voor een zoon die weg was. Een gouden ster voor een zoon die dood was. Ruth had een blauwe ster aan het raam van haar woonkamer. Aan de overkant de Brennans ook.

De priester las de lijst voor van de mannen van de parochie die onder de wapens waren. Het was een lange lijst. Hij las de namen langzaam, en toen hij bij de M kwam, boog Ruth het hoofd en hoorde ze Thomas Malloy zoals je je eigen naam in een menigte hoort. Iets eerder was Edward Brennan voorbijgekomen, en aan de andere kant van het middenpad had Kathleen Brennan ook het hoofd gebogen. Daarna keken ze elkaar aan. Ze zeiden niets. Er was niets te zeggen wat ze niet al wisten.

De priester bad voor de soldaten, voor de zeelui en voor wie op zee was. Ruth bad voor Tommy en voor Eddie, in die volgorde, en ze nam het zichzelf een beetje kwalijk, die volgorde.

Buiten, op het kerkplein, haalde Kathleen Brennan haar in. Ze was een kleine, ronde vrouw, altijd buiten adem, die Eddie had grootgebracht zoals je een vlieger vasthoudt bij harde wind. Ze hadden hun kinderen in hetzelfde jaar gekregen, met drie maanden verschil, elk aan een kant van dezelfde straat. Ze hadden elkaar suiker geleend, kinderwagens, middeltjes tegen kinkhoest, en één keer, in 1938, een zwart mantelpakje.

“Heb je een brief gekregen?” vroeg Kathleen.

“Van de tiende.”

“Wij ook. Van de negende. Hij schrijft dat het regent.”

“Tommy schrijft ook dat het regent.”

Kathleen lachte, en haar lach maakte een wolkje in de kou.

“Eddie schrijft me dat hij een oogje op Tommy houdt. Dat schrijft hij in elke brief. Alsof hij de grote is.”

“Het is Tommy die een oogje op Eddie houdt,” zei Ruth.

“Dat weet ik best.”

Ze liepen samen tot de hoek van Fernwood Street, Peggy ver vooruit. Kathleen praatte over de kalkoen die ze niet had kunnen vinden, over Joe die overuren maakte, over de zoon van Hennessy, gewond in Italië, die ze met één been minder naar Cleveland hadden teruggebracht en die meer lachte dan vroeger. Ruth luisterde. Ze hield van Kathleen omdat ze voor twee praatte, net als haar zoon, en omdat je bij haar nooit de stiltes hoefde te vullen.

Op de hoek van de straat nam Kathleen haar arm.

“Ze zijn samen,” zei ze. “Dat is al iets. Ze zijn samen.”

“Ja,” zei Ruth.

En ze gingen uit elkaar, elk naar haar kant van de straat, elk naar haar raam met de blauwe ster.

Toen ze thuiskwamen, pakte Peggy de sjaal in.

Ze breide er sinds oktober aan, 's avonds, bij het licht in de keuken, met marineblauwe wol die ze van haar oppasgeld had betaald. Ze was drie keer opnieuw begonnen omdat ze te strak breide. De sjaal was aan het ene eind iets breder dan aan het andere. Ruth had het haar niet gezegd.

“Hij komt nooit op tijd aan voor Kerstmis,” zei Peggy.

“Nee.”

“Hij komt in februari aan.”

“Misschien.”

“Is het in februari daar nog koud?”

“Ja,” zei Ruth, die er niets van wist.

Peggy vouwde de sjaal in vieren, legde hem op bruin papier, deed er een kaartje bij dat ze niet aan haar moeder liet zien en bond alles dicht met de toewijding van een schoolmeisje. Ze schreef het legeradres van Tommy in hoofdletters, met zijn stamnummer en het nummer van het legerpostkantoor dat je op elke envelop overschreef zonder te weten waar het heen leidde. Ze zou het pakje niet meteen posten. Ze wilde er eerst een foto van zichzelf bij doen, de nieuwe, die van school, die ze nog niet had teruggekregen.

“Denk je dat hij vandaag aan ons denkt?” vroeg Peggy.

“Hij denkt elke dag aan ons.”

“Vandaag meer.”

“Vandaag meer,” zei Ruth.

Rond half één begon ze aan het eten. Het was niet het kerstmaal. Het kerstmaal was voor morgen, met wat ze hadden kunnen vinden, een kippetje dat de slager voor haar opzij had gelegd omdat hij Frank had gekend, en aardappelen, en een pompoentaart gemaakt met suiker die ze een maand lang had gespaard. Vandaag was het een gewone zondag. Soep, brood, restjes.

Om tien voor één dekte ze de tafel.

Ze deed het zonder erbij na te denken, zoals je dingen doet die je al twintig jaar doet. Ze haalde drie borden uit het buffet, zette ze op hun plaats, legde het bestek erbij, de glazen, vouwde de servetten, en pas toen ze klaar was en een stap achteruit zette om te zien of alles recht stond, zag ze dat er drie borden stonden.

Ze bleef daar staan, haar hand op de rugleuning van een stoel.

Het was niet de eerste keer. Sinds Tommy weg was, overkwam het haar nog altijd, één keer per week, soms twee. Ze zette drie borden klaar, ze zag dat er drie stonden, ze ruimde er een op. Peggy wist het en zei niets. Peggy had het een keer aan Tommy geschreven, Ruth had het bij toeval ontdekt, toen ze over haar schouder een brief las die niet voor haar bestemd was. Ze had niet gemopperd. Diep vanbinnen was ze blij geweest dat Tommy het wist.

Ze nam het bord dat te veel was en hield het even tegen zich aan.

Ze zette het in het buffet, bij de andere, en deed het deurtje van het buffet zachtjes dicht, zodat het niet zou dichtslaan.

Peggy kwam de trap af. Je hoorde haar voetstappen, en de radio die bij de buren speelde, orkestmuziek, violen, een vrolijk deuntje voor de zondag voor Kerstmis.

De klok in de keuken sloeg één uur.

Het was een eikenhouten klok, de klok van Franks moeder, die sinds hij daar hing nooit een minuut voor of achter had gelopen. Hij sloeg de uren met een gebarsten klank, iets te luid voor de kamer. Gewoonlijk hoorde Ruth hem zonder te luisteren, zoals je je hart hoort.

Deze keer luisterde ze.

Eén enkele slag. De witte keuken, de winterzon op het tafelzeil, de soep die zachtjes kookte, de oude sneeuw buiten, de rook bij de Brennans.

En ze dacht, zonder te weten waarom, met een helderheid die haar verraste: daar is het al donker.