Tussen Gembloers en Ottignies

Ik deed vijf dagen over Het schuim der dagen, wat veel is voor zo'n kort boek. Maar ik las het niet zoals je een boek leest. Ik las het zoals je de brieven leest van iemand die je graag mag: langzaam, op zoek naar de sporen van de hand die het voor jou heeft vastgehouden.

Die sporen stonden overal, als je eenmaal wist hoe je moest kijken. Een omgevouwen hoekje, dat daarna zorgvuldig weer was gladgestreken. Een potloodstreepje zo licht dat het leek alsof hij had geaarzeld het te zetten. En zijn woorden in de kantlijn, zeldzaam, altijd op de juiste plek, als iemand die je een hand op je schouder legt op het exacte moment dat je zou struikelen.

Ik had de kantlijnen volgetekend. Vooral de muis. Ik had de muis van Colin in alle houdingen getekend: de muis die zijn snorharen wast, de muis die naar de regen kijkt, de muis die Het schuim der dagen leest met een veel te grote bril. Elke bladzijde had ik ondertekend met een treintje. Op maandag 19 oktober had ik in Brussel-Centraal het uitgelezen boek op de bank gelegd, met een laatste muis op het schutblad, een muis die met zijn pootje gedag zwaaide.

Dinsdag had ik niets te lezen. Misschien deed ik daarom mijn telefoon open.

's Ochtends kijk ik nooit op sociale media. Dat is een regel, zoals het plekje aan het raam en potlood in plaats van balpen. 's Ochtends is de wereld nog schoon; ik heb geen zin dat iemand er met vuile schoenen overheen loopt.

Maar die dinsdag, in het station, terwijl ik wachtte tot Patrick mijn melk had opgeschuimd, had ik een bericht van Margot gekregen. Eén woord: “Sorry.” Met een gebroken hartje.

Ik begreep het niet. Ik stapte in de trein, ging op mijn plaats zitten, opende de app, en begreep het.

Thomas had een foto gepost. Thomas, die nooit iets postte, behalve één keer per jaar een foto van ambachtelijk bier met een opmerking over de hop. Thomas, die zei dat sociale media “een etalage zijn voor mensen die niets in de winkel hebben”. Hij had een foto van zichzelf gepost, aan de kaaien van de Saône, bij zonsondergang, met een jonge brunette die lachte, haar hoofd achterover tegen zijn schouder. Eronder had hij geschreven: “Gevonden.”

Gevonden.

Hij was vertrokken om zichzelf te vinden, en hij had zichzelf gevonden. Hij had een brunette gevonden die lachte met haar hoofd achterover. In acht maanden. Ik had zes jaar naast hem geleefd zonder hem te vinden, en hij had acht maanden nodig gehad om zichzelf te vinden, en iemand anders op de koop toe.

Ik zette de telefoon uit. Ik stopte hem helemaal onder in mijn tas, onder het schetsboek, onder de aardbeigom, zoals je iets begraaft. De trein vertrok. Namen gleed weg achter het raam, de daken, de Citadel in haar mist, toen de eerste akkers. Ik hield het vol tot Gembloers.

In Gembloers gingen de deuren open, mensen stapten in met hun sjaals en hun paraplu's, en de dame met het mosterdgele breiwerk ging aan de andere kant van het gangpad zitten en zei “goedemorgen” met een stem die zo lief was dat er iets brak.

Ik huil niet mooi. Ik zeg het maar, zodat niemand zich een filmheldin voorstelt met één enkele, volmaakte traan die over een porseleinen wang rolt. Als ik huil, loopt mijn neus, beeft mijn mond en schokken mijn schouders van een soort geluidloze hik, als een oude motor. Het is niet fotogeniek. Het lijkt zelfs nogal op wat Pompon doet als hij een haarbal probeert op te geven.

Dus deed ik wat ik in zulke gevallen altijd doe: ik draaide mijn hoofd naar het raam, uit alle macht, alsof de akkers van Gembloers het mooiste schouwspel ter wereld waren.

En op een bepaalde manier waren ze dat ook. Er hing die ochtend een oktoberlicht, laag en goudkleurig, dat de schaduwen van de bomen lang uitrekte over de omgeploegde aarde. De grote vierkante hoeves leken gestrande schepen. Een vlucht kraaien steeg op uit een akker, vouwde zich open als een zwarte waaier en vouwde zich verderop weer dicht. Door mijn tranen heen dacht ik dat je verdunde Oost-Indische inkt nodig zou hebben voor de kraaien, en een beetje sienna voor de voren. Een mens verandert niet. Zelfs huilend zag ik in kleuren.

Ik heb gehuild tijdens het hele stuk tussen Gembloers en Ottignies. Twaalf minuten, ongeveer. Twaalf minuten is heel lang als je stil zit te huilen in een trein, met je gezicht naar een ruit, in de hoop dat niemand iets merkt.

Niemand merkte iets. Dat dacht ik tenminste.

Maxime kwam twee keer langs. De eerste keer voor de tickets: ik stak mijn abonnement uit zonder mijn hoofd om te draaien, en hij zei “Dank u, fijne dag!” met zijn warme stem en zijn brede glimlach, tegen mijn linkeroor. De tweede keer liep hij het gangpad in de andere richting terug, kauwend, en riep hij een algemeen “Alles oké?” naar het hele rijtuig. Het rijtuig antwoordde met een gemompel. Ik knikte naar het raam.

De dame met het breiwerk gaf me zonder een woord een papieren zakdoekje, op het moment dat de trein vaart minderde voor Ottignies. Ik nam het aan. Ze breide weer verder. Ik zal nooit haar voornaam kennen, en ik ben haar eeuwig dankbaar.

Na Ottignies werd het rustiger. Ik snoot mijn neus. Ik haalde mijn schetsboek tevoorschijn. Ik tekende een kraai, toen nog een, toen een brunette die lachte met haar hoofd achterover, en die ik een snor gaf, en ik voelde me een heel klein beetje beter.

“Ik ga hem een pakje sturen,” zei Inès. “Een anoniem pakje. Met een haring erin. Een haring die een week op mijn radiator heeft gelegen.”

“Doe dat niet.”

“Ik heb een nicht in Lyon. Die is heel stevig gebouwd. Ze doet aan roller derby.”

“Inès.”

“Goed.” Ze legde haar rode bril op het bureau. “Dan gaan we iets volwassens doen. We gaan in de middagpauze een chocoladewafel eten, en we gaan de hele wafel lang kwaadspreken over hem.”

Dat deden we. Het was een heel goede wafel. Inès vond veertien gebreken aan Thomas, waarvan drie die ik niet kende, en één, zijn gewoonte om al lang voor Lyon “soixante-dix” te zeggen zoals een Fransman, in plaats van “septante” zoals ieder fatsoenlijk mens in Namen, waar ik zo hard om moest lachen dat ik er buikpijn van kreeg. Ze heeft altijd geweten dat je verdriet beter geneest met poedersuiker dan met goede raad.

“En de Lezer?” vroeg ze, terwijl ze haar vingers aflikte. “Heeft hij je vandaag geschreven?”

“Hij heeft mijn boek. Ik heb het gisteren laten liggen.”

“Des te beter. Dan heeft hij je tenminste niet gezien met je dinsdaggezicht.”

Ik lachte. Ik vond het grappig. Het was grappig, op dat moment.

's Avonds ging Pompon op me liggen, met zijn volle gewicht, wat bij hem het equivalent is van een liefdesverklaring of een poging tot verstikking, dat weet je nooit precies. Ik sliep als een blok.

Op woensdag 21 oktober lag Het schuim der dagen op mijn plaats.

Ik glimlachte toen ik het zag. Ik was blij het terug te zien, zoals een vriend na een rotdag: hij weet van niets, hij vraagt niets, dat is rustgevend. Ik ging zitten. Ik sloeg het open bij het schutblad, waar ik mijn muis had getekend die gedag zwaaide.

Onder de muis stonden een paar regels in potlood. Het handschrift was hetzelfde, schuin, fijn, met die letters die heel diep naar beneden liepen. Maar het beefde een beetje, deze keer, alsof de hand had geaarzeld, of alsof de trein op het verkeerde moment een bocht had genomen.

“Dinsdag hebt u gehuild tussen Gembloers en Ottignies. Ik heb niets gezegd. Ik wist niet hoe.”

En de kleine katapult eronder. Kleiner dan anders.

Ik las de zin één keer. Toen een tweede keer. Toen sloeg ik het boek dicht, heel zachtjes, zoals je een deur sluit waarachter iemand slaapt.

De trein was net vertrokken. Namen raakte uit het zicht. En ik begreep, met de traagheid van een druppel die langs een ruit naar beneden loopt, wat ik nooit had willen begrijpen.

Hij was geen spook. Hij was geen meneer die ergens op de lijn toevallig boeken vond en ze me via een of andere goocheltruc teruggaf. Hij was er. In de trein. Dinsdag, tussen Gembloers en Ottignies, twaalf minuten lang, had hij ergens in rijtuig 4 gezeten, en hij had me tegen het raam zien huilen. Hij had mijn neus gezien, mijn schouders, mijn oude motor. Hij had alles gezien wat ik voor de kraaien had proberen te verbergen.

En hij had niets gezegd. Hij wist niet hoe.

Ik voelde mijn wangen gloeien. Van schaamte, eerst. Toen van iets anders, dat helemaal geen schaamte was, en waardoor ik mijn hand plat op de kaft legde, zoals je ze op een hart legt om te voelen of het klopt.

Misschien was hij er nu. Op drie meter. Twee rijen verder. Misschien keek hij hoe ik zijn zin las.

De trein won aan snelheid. Mijn hart ook. En voor het eerst in drie jaar, in rijtuig 4 van de trein van 7.42 uur, kreeg ik een dolle zin, een bijna pijnlijke zin, om me om te draaien.