Ik

— Dus, samengevat, zegt de notaris, uw vader is op 9 februari overleden zonder testament.

Salomé tolkt.

Ze staat iets achter het bureau, aan de raamkant, want het licht moet op haar vallen en niet achter haar. Het is het eerste wat je leert en het enige wat niemand onthoudt: een tolk met het daglicht in de rug is een tolk die je niet ziet.

Tegenover haar kijkt Yanis Kessler haar aan en gebaart.

— Ja, zegt Salomé. Op 9 februari, in het ziekenhuis. Hij heeft niets nagelaten.

Zij was degene die « ik » zei, en zij was het niet.

De notaris schrijft. Hij heet meester Vaugiraud, hij heeft een bureau van kersenhout en dossiers in drie torens opgestapeld, en hij doet wat nodig is: hij spreekt tegen Yanis, hij kijkt naar Yanis, hij draait zich niet om de twee zinnen naar haar toe. Ze vindt dat allang niet meer normaal. Eén notaris op drie krijgt het voor elkaar.

— De activa bestaan uit het bedrijf, een pand in Vénissieux en een appartement. De passiva zijn een ander verhaal. U hebt drie mogelijkheden: zuiver aanvaarden, aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving, of verwerpen.

Salomé tolkt. Ze heeft « drie mogelijkheden » gebaard door ze alle drie in de ruimte te zetten, links van haar, in het midden, rechts van haar, want zo orden je drie dingen in deze taal, en omdat de notaris erop terug zal komen.

Yanis antwoordt. Snel, met beide handen, zijn hele bovenlichaam mee.

— Hoeveel schulden? zegt Salomé.

— Ongeveer honderdtachtigduizend euro, vooral leveranciersschulden en een krediet op materiaal.

Ze tolkt verder. Ze ziet het bedrag over Yanis' gezicht trekken — geen verrassing, hij wist het, maar er gaat toch iets dicht.

— Als ik verwerp, sluit het atelier dan?

— Als u verwerpt, wordt de nalatenschap vereffend. De werknemers worden ontslagen om economische redenen.

— Negen mensen.

— Negen mensen, ja.

Hij gaat aanvaarden. Hij heeft het beslist voor hij binnenkwam.

Dat is de derde stem, die niet naar buiten komt. Ze kent hem goed, ze leeft er al negentien jaar mee, ze weet precies waar hij woont: ergens tussen de kaak en het borstbeen, en verder mag hij nergens heen.

Dat hebben ze haar op school geleerd. Trouw: je vertaalt alles, je voegt niets toe, je laat niets weg. Neutraliteit: je hebt geen mening, je geeft geen raad, je kiest geen partij, je waarschuwt niet. Beroepsgeheim: wat in deze kamer gezegd wordt, bestaat niet meer zodra je buiten staat.

Drie woorden. Je dreunt ze in het eerste jaar op als een maaltafel, je vindt ze een beetje plechtig, en je doet er tien jaar over om te begrijpen dat het derde makkelijk is, dat het eerste techniek is, en dat het tweede de mensen opgebruikt.

— Ik neem het, zegt Yanis.

Salomé zegt het hardop en hoort haar eigen stem ik neem het zeggen.

— Weet u het zeker? U hebt tot 9 augustus om…

— Ik neem het. Mijn vader heeft dit atelier in 1979 opgebouwd. Er zitten negen mensen in. Momo werkt er al eenendertig jaar.

De notaris legt zijn pen neer.

— Meneer Kessler, ik moet u iets zeggen en ik vraag u mij te laten uitspreken. Ik heb nalatenschappen als deze behandeld. U erft geen atelier: u erft een kaspositie. Als u aanvaardt onder voorrecht van boedelbeschrijving, betaalt u niet met uw eigen bezit. Het duurt langer, het is lelijker, en het beschermt u.

— Ik neem alles.

Er valt een stilte. De notaris kijkt naar Salomé.

Dit is het moment. Het komt elke keer, in elk kantoor, en het komt altijd op dezelfde manier: een horende zoekt een bondgenoot. Hij doet het niet uit kwaadwilligheid. Hij doet het omdat hij tegenover iemand zit die hij denkt niet te bereiken, en omdat er aan deze kant van de kamer een vrouw staat die zijn taal spreekt.

— Kunt u hem uitleggen dat…

— Hij hoort u, zegt Salomé. Enfin — hij begrijpt u. Ik vertaal alles. Zeg het hem zelf.

Ze heeft dat gezegd terwijl ze het tegelijk gebaarde, want wat ze net gezegd heeft maakt deel uit van het gesprek, en Yanis heeft het recht te weten dat iemand net geprobeerd heeft om achter zijn rug om te gaan.

De notaris kleurt lichtjes. Hij draait zich weer naar Yanis.

— Excuseer. Meneer Kessler, ik raad u aan te aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving.

Yanis glimlacht. Het is de eerste keer in veertig minuten.

— Nee, zegt hij via de mond van Salomé. Maar bedankt dat u het tegen mij gezegd hebt.

De afspraak duurt nog vijfentwintig minuten. Er zijn papieren te tekenen, een verklaring bij de griffie, een termijn van vier maanden. Salomé vertaalt een zin over « de keuzemogelijkheid van de erfgenaam » en nog een over « de inbreng van schenkingen », en ze vertaalt ze correct omdat ze de avond ervoor twee uur de woordenschat van een nalatenschap heeft doorgenomen, wat niemand haar betaalt en waar niemand van weet.

Om tien over zes staan ze op de stoep van de rue Servient.

Het regent een beetje. Yanis trekt zijn kap op en dan weer af, want met een kap zie je gezichten niet meer van drie kwart.

Het is voorbij. De opdracht stopt aan de deur. Salomé zal gedag zeggen, op de tram stappen, naar huis gaan, en vergeten — niet doen alsof: echt vergeten, het is een spier, je kunt hem trainen, ze heeft in negentien jaar vierduizend afspraken vergeten.

Ze gebaart:

— Fijne avond. Tot donderdag.

Yanis antwoordt iets.

En dan gebeurt er iets heel kleins.

Hij gebaart niet naar haar zoals je naar een tolk gebaart. Hij zet de zin niet in de neutrale ruimte, halverwege, waar je zet wat voor het kantoor en de notaris en de horende wereld bestemd is.

Hij gebaart kort, dicht bij het lichaam, zijn ogen in de hare.

— U hebt de hele namiddag « ik » gezegd. Wordt u daar niet moe van?

Salomé opent haar mond.

Ze vindt niets, wat haar al heel lang niet meer overkomen is, en wat haar meer zou moeten alarmeren dan het doet.