Chez Josiane

Op vrijdag één mei regent het al sinds de ochtend, en ik ben klaar.

Het huis is leeg. Niet helemaal: ik heb het bed uit de logeerkamer gehouden, de keukentafel, twee stoelen, de kachel, de radio. De rest is naar het Rode Kruis gegaan, naar het nichtje van Josiane, naar het containerpark van Philippeville, waar een man in een oranje hesje me hielp het oude dressoir in de container voor grofvuil te gooien, en zei dat het toch mooi eikenhout was, en dat het zonde was. Ik zei ja, het is zonde. Het koekjesblik van Delacre heb ik gehouden. Ik heb het teruggezet onder de gootsteen, achter de schoonmaakmiddelen, waar het stond. Ik weet niet waarom. Het leek me zijn plaats.

Maandag moet ik weer aan het werk. Het kantoor heeft een opdracht bij een groothandel in medisch materiaal in Zaventem, drie weken audit, en ik leid ze. Samir heeft me ’s middags een bericht gestuurd: Kom je dit weekend naar huis? Ik heb niet geantwoord. Ik weet niet wat ik ga antwoorden.

Het schrift van Jeanne zit in mijn tas. Ik laat het niet meer los. Ik neem het mee naar het containerpark, naar de bakker, naar het toilet. Ik heb het drie keer herlezen. Ik heb er een Excel-tabel van gemaakt, op mijn laptop, want dat doe ik als iets me boven het hoofd groeit: ik zet het in kolommen. Datum. Waarneming. Letsel. Gegeven uitleg. Getuige. Tweehonderdveertien regels. In de kolom getuige staat vaak de naam van mijn moeder. Soms die van dokter Gillain. Eén keer die van mevrouw Bertrand, mijn juf van het vijfde leerjaar.

Ik weet nog niet wat ik ermee ga doen. Ik weet alleen dat ik het niet kan wegleggen.

---

Om zeven uur ’s avonds heb ik honger, en er is niets meer in huis. Ik trek mijn regenjas aan en loop naar de frituur.

Chez Josiane is een stenen frietkot op de hoek van het plein, met een gevel van witte tegels en een lichtreclame waarvan de J knippert sinds ik tien was. Binnen drie formicatafels, een toog, een televisie aan de muur die zonder geluid een wedstrijd uitzendt, en de geur. De geur van ossenwit, azijn en mayonaise, die je bij het binnenkomen naar de keel grijpt en die je tot de volgende dag in je haar meedraagt. Ik was dol op die geur. Ik ben het nog altijd. Het is absurd, maar het is een van de gelukkigste dingen uit mijn kindertijd: een puntzak friet bij Josiane, op vrijdag, met Jeanne, voordat hij haar huis verbood.

Het is druk. Het is één mei, de mensen werken niet en hebben geen zin om te koken. Twee arbeiders in sweatshirt leunen tegen de toog in afwachting van hun bestelling, kerels van een jaar of dertig, breed, met cementstof in de plooien van hun handen. Op de rug van hun sweatshirts een logo dat ik ken: een gestileerde troffel in een driehoek, met daaronder DELCOURT CONSTRUCT.

Ik bestel een middelgrote puntzak, andalousesaus. Josiane knipoogt als ze mijn geld aanneemt. Ik ga aan het achterste tafeltje zitten, tegen de muur, met mijn gezicht naar de deur. Ik zit altijd met mijn gezicht naar de deur.

---

De arbeiders hebben het over de sporthal.

Ze praten niet luid, maar de frituur is klein, en ik hoef geen moeite te doen. Vorige week hebben ze de sportvloer afgewerkt. Nu moeten alleen de tribunes nog, de bewegwijzering, en de letters op de gevel.

“Letters van geborsteld roestvrij staal,” zegt de grootste. “Zestig centimeter hoog. De baas heeft ze zelf uit de catalogus gekozen. Hij heeft drie weken over het lettertype gedaan.”

“Het lettertype?”

“Het font, sukkel. Hoe de letters eruitzien.”

“Hij is er trots op, hè.”

“Dat mag hij. Al dertig jaar betaalt hij iedereens truitjes. Mijn jongen heeft vorig jaar gratis voetbalschoenen gekregen. Hij had niks gevraagd.”

“Klopt, hij is correct.”

“Hij is correct. Weet je nog, toen hij na de storm het dak van moeder Wautelet voor niks heeft vernieuwd?”

Ik eet mijn frietjes een voor een. Ze zijn te heet. Ik verbrand het puntje van mijn tong en eet door.

“Op de veertiende,” zegt de kleinste, “komt de minister, zeggen ze.”

“Welke minister?”

“Weet ik veel. Een minister. Van Sport of zo. Van het Gewest.”

“Voor Roger?”

“Voor de sporthal. Maar ja. Dat is hetzelfde.”

Josiane zet hun bestelling op de toog, twee bakjes friet, twee frikandellen, een mitraillette. Ze betalen. Bij het buitengaan houdt de grootste de deur open voor een man die binnenkomt, en geeft hem in het voorbijgaan een klap op de rug.

“Salut, Kev.”

“Salut.”

---

Ik herken hem niet meteen.

Hij is zesendertig, hoor ik later, en hij ziet eruit als vijftig. Hij is mager, maar niet het soort mager van sporters: de schouders naar voren, de wangen ingevallen, een grijzende baard die slecht geschoren is en een koerierspet, een blauwe pet met het logo van een pakjesdienst. Hij heeft zijn handen in de zakken van zijn jack. Hij bestelt een frikandel zonder iets, en blijft aan de toog staan wachten, met zijn ogen op de stomme televisie.

En dan draait hij zijn hoofd om en ziet hij mij.

Hij kijkt lang naar me. Niet zoals een man in een frituur naar een vrouw kijkt. Zoals je naar een foto kijkt waarop je iemand zoekt. Hij fronst. Hij knippert met zijn ogen. En er glijdt iets over zijn gezicht, een schaduw, heel snel, die ik herken zonder al te weten waarvan.

“Lise? Ben jij Lise Dervaux?”

“Ja.”

“Kevin. Kevin Lambot. Ik zat… jij zat in het derde leerjaar toen ik in het zesde zat. In de gemeenteschool. Ik voetbalde. Je kwam soms naar het veld met je moeder, op zondag, voor de wedstrijden.”

En dan zie ik hem weer. Een blonde jongen, snel, die altijd scoorde. Ze noemden hem Lambot-de-bolide. Hij had bijna wit haar en altijd geschaafde knieën. Iedereen zei dat hij naar Standard zou gaan, of naar Charleroi, dat de scouts speciaal voor hem kwamen kijken. Hij was de ster van de jeugd. Hij was de trots van de voorzitter.

“Ik weet het nog,” zeg ik. “Je was heel goed.”

Hij glimlacht. De glimlach komt niet tot in zijn ogen.

“Ik was heel goed,” herhaalt hij. “Ja.”

Josiane legt zijn frikandel op de toog. Hij betaalt met muntjes die hij in zijn handpalm natelt. Hij gaat niet weg. Hij blijft staan met zijn bakje in de hand, en dan komt hij naar mijn tafeltje en gaat tegenover me zitten zonder te vragen of het mag. Hij zet het bakje neer zonder het open te maken.

“Ik heb het gehoord van je oma. Gecondoleerd. Ze was lief. Ze gaf me knopen voor mijn jassen als ik ze er bij het voetballen af had getrokken, ze wilde nooit dat mijn moeder betaalde.”

“Dank je.”

“Hoe lang blijf je?”

“Weet ik niet.”

Hij knikt. Hij kijkt naar zijn handen. Het zijn kapotte handen, de nagels tot op het bloed afgebeten, en aan zijn ringvinger nog de witte streep van een trouwring die hij niet meer draagt.

“Ga je naar de inhuldiging?” vraagt hij.

Ik antwoord niet meteen.

“Weet ik niet,” zeg ik ten slotte.

“Iedereen gaat. Mijn dochter ook. Ze is negen. Ze wil voetballen. Bij de club.”

Hij zegt het met een rare stem, een net iets te vlakke stem, zoals wanneer je een tekst hardop voorleest.

“Ze wil bij de club spelen,” herhaalt hij.

En dan zegt hij:

“Weet je dat hij stages deed, in het weekend? Voor de besten. De Beloften, noemde hij dat. Hij nam ons mee in de bestelwagen van het bedrijf. Op vrijdagavond. We sliepen in de werfkeet, achter het depot, er stonden veldbedden. Hij zei dat het was om de groep te smeden. Hij zei dat wij zijn Beloften waren.”

Ik zeg niets.

“Op zaterdagochtend liet hij ons rondjes lopen rond het meer van de Eau d’Heure. En ’s avonds…”

Hij houdt op. Hij kijkt naar de televisie. Een speler in een wit shirt zakt in elkaar in het strafschopgebied en rolt over het gras, en de scheidsrechter fluit, en niemand hoort het fluitje.

“Ik was elf, de eerste keer,” zegt hij tegen de televisie.

En dan staat hij op. Hij pakt zijn bakje weer. Hij zegt goedenavond tegen Josiane, en hij gaat naar buiten.

---

Ik blijf zitten.

Ik kijk naar de deur die achter hem is dichtgevallen. Mijn friet wordt koud. Het vet wordt wit onder in de puntzak. Josiane veegt haar toog af, traag, in cirkels, en ze kijkt niet naar mij, en ik begrijp dat zij het ook heeft gehoord, of genoeg heeft gehoord, en dat ze ervoor gekozen heeft haar toog af te vegen. Ze heeft hetzelfde gebaar als mijn moeder bij het aanrecht. Ze wrijft over dezelfde plek.

Ik sta op. Ik pak mijn tas, met het schrift erin. Ik ga naar buiten.

Hij staat er nog, onder de luifel van de frituur, twee meter van de deur. Hij is niet weggegaan. Het regent harder. De knipperende J geeft hem een geel gezicht, dan een zwart, dan weer een geel. Hij heeft een sigaret opgestoken en rookt ze niet: hij houdt ze tussen twee vingers, zijn arm langs zijn lichaam, en ze brandt vanzelf op in de regen, en de as wordt langer en valt.

Ik blijf naast hem staan. We kijken allebei naar het plein. Aan de overkant, op het prikbord naast het kerkportaal, hangt de affiche van de inhuldiging er nog, gegolfd, zwart van de regen. Alleen de grote letters zijn nog te lezen. ROGER DELCOURT. 14 JUNI.

Hij kijkt me niet aan. Hij praat heel zacht, zo zacht dat de regen de helft van de woorden opslokt.

“Waarom ben je weggegaan, op je zeventiende? Iedereen zei dat je niet met hem overweg kon. Dat hij te streng was. Dat je een lastige tiener was. Dat zei hij bij de club. Hij zei: mijn stiefdochter maakt het ons moeilijk, ze vertelt maar wat, ze is ziek, je moet niet naar haar luisteren.”

Ik antwoord niet.

De sigaret brandt op tot aan de filter. Hij laat ze in een plas vallen. Ze dooft met een klein geluid.

En eindelijk draait hij zijn hoofd naar me toe. Zijn ogen zijn rood, maar hij huilt niet. Hij heeft het gezicht van een jongen van elf in het lichaam van een versleten man, en hij stelt me de vraag die niemand me in zeventien jaar ooit heeft gesteld. Mijn moeder niet. De dokter niet. De maatschappelijk assistente niet. Ikzelf niet.

Hij stelt ze in twee woorden. Hij zegt niet wat. Hij hoeft niet te zeggen wat.

“Jij ook?”