Wat niet vertaald wordt

In zes weken heeft ze geteld.

In het begin telde ze niet. Toen zei iemand op een dinsdag bij de boekhouder voor de vierde keer in een uur « u zegt hem wel dat we de uittreksels van januari nodig hebben », en Salomé begon streepjes te zetten in de marge van haar notitieboekje, uit discipline, zoals je een meterstand opneemt.

Zes weken. Achtendertig keer.

Het komt altijd in dezelfde volgorde, en het is bijna altijd goed bedoeld.

De eerste graad is zeg hem. « Zeg hem dat het dossier onvolledig is. » De persoon draait zich naar Salomé, spreekt tegen háár, kijkt naar háár, en ondertussen wacht een man van zesenveertig tot iemand zich in zijn eigen afspraak met hém wil bezighouden.

De tweede graad is hij. « Begrijpt hij wat ik zeg? » « Heeft hij hier al lang een rekening? » Het hij is harder dan het zeg hem, want het verplaatst de persoon: hij is geen gesprekspartner meer, hij is een gespreksonderwerp, en hij zit in de kamer.

De derde graad is de toon. Mensen praten luider. Ze articuleren. Een medewerkster van de URSSAF deed allebei tegelijk, voorovergebogen, met elke lettergreep los — HEBT - U - DE - BRIEF - ONT - VAN - GEN — en Salomé vertaalde met een volmaakte gelijkmatigheid, want het is niet aan haar om de vertoning weer te geven, en Yanis zag die vertoning gerust zelf.

Ze corrigeert het elke keer. Dat hoort bij het vak, het heet herkaderen, en het gebeurt in één zin, zonder verwijt.

— Richt u tot hem, ik vertaal alles.

Van de achtendertig keer hebben eenendertig mensen hun koers bijgesteld. Vier zeiden sorry en begonnen twee minuten later opnieuw. Twee waren zo ongemakkelijk dat ze niemand meer durfden aankijken. En één, een controleur van een opleidingsinstelling, antwoordde Salomé — terwijl hij naar háár keek, uiteraard:

— Ja, enfin, mevrouw, we winnen zo tijd.

Die dag legde Yanis zijn hand één keer plat op tafel, zonder geweld. Daarna gebaarde hij, heel rustig, en Salomé vertaalde:

— De tijd die u daar wint, neemt u van mij af.

De controleur had drie seconden nodig om het te begrijpen, en hij begreep het.

Dat is het vak. Drie uur per week.

De rest zijn woorden. Salomé houdt al elf jaar een bestand bij, een tabel met twee kolommen, waarin ze noteert wat ze voor elke afspraak moet opzoeken. Voor dit dossier heeft ze er in zes weken eenenveertig bij gezet: zekerheidsrecht, moratorium, openstaande leveranciersschuld, factuurcessie, vandiktebank, pen-en-gatverbinding, tegendraad, restvochtgehalte, arbeidsgeneeskunde, geschikt met beperkingen.

Sommige gebaren bestaan en liggen vast. Andere bestaan niet, en dan spel je, dan stel je voor, en dan kijk je hoe de dove persoon beslist — want hij beslist, niet de tolk. Yanis heeft op de tweede donderdag een gebaar uitgevonden voor « openstaande leveranciersschuld »: één hand die vasthoudt, de andere die trekt. Ze hebben het gehouden.

Het is een van de weinige plekken waar ze samen iets maken, en Salomé past op dat ze er geen plezier in krijgt.

Op 14 maart, om twee uur, hebben ze een afspraak bij de bank.

Het is de derde. De eerste twee zijn goed verlopen, in die zin dat er niets gebeurd is: een zakelijke rekening openen, een prognose afgeven, een steunaanvraag ingediend door de kamer van ambachten.

Het kantoor ligt aan de laan, met een tochtsluis en lage zetels. Yanis komt om tien voor, in een jasje, met een kartonnen map die hij met beide handen vasthoudt. Hij heeft zich geschoren. Salomé registreert het en doet niets met die informatie.

Meneer Rouvière is vijfenvijftig, heeft een losgetrokken das en loopt drie afspraken achter. Hij is zakelijk adviseur, wat betekent dat hij negentig dossiers draagt en er een twaalftal goed kent.

Hij begint correct. Hij kijkt naar Yanis. Hij stelt zijn vragen aan Yanis.

— De omzet van vorig jaar, we zitten toch op zeshonderdveertigduizend?

— Zeshonderdachtendertig.

— En u houdt de negen werknemers.

— Ja.

— Dat is veel.

— Dat is wat nodig is om de werven af te krijgen.

Rouvière draait zijn pen om. Hij kijkt naar het scherm, scrolt door iets, en Salomé ziet zijn gezicht van register veranderen: hij stapt uit het gesprek en gaat over naar iets anders.

— Goed. Luister. Het dossier is vorige week naar het comité gegaan.

— En?

En dan doet hij het.

Salomé ziet het een halve seconde vooraf aankomen, want ze heeft dat gebaar honderden keren gezien en het heeft altijd precies dezelfde vorm.

Hij draait zijn bovenlichaam. Niet naar Yanis: naar haar. Hij buigt twintig centimeter naar voren, zet zijn elleboog op het bureau, en dempt zijn stem — hij dempt zijn stem, in een gesloten kantoor, met maar één andere horende in de kamer.

Hij dempt zijn stem omdat dat het gebaar is dat je maakt om iets te zeggen wat niet gehoord mag worden, en omdat hij op zijn vijfenvijftigste nog niet begrepen heeft dat de stem in deze kamer niets te maken heeft met wat gehoord wordt.

Salomé heeft de tijd om drie dingen te denken.

Het eerste is professioneel: ik vertaal alles, ook het feit dat hij voorover buigt.

Het tweede is een zin uit haar cursus van het tweede jaar, die ze elke herfst aan dertig studenten zegt: het terzijde bestaat niet. Niets wat in de kamer uitgesproken wordt, staat buiten de kamer.

Het derde komt een fractie van een seconde later, hoort daar niet thuis, en is het enige dat zal doorwegen.

Hij heeft vijf weken geleden zijn vader begraven.

— Onder ons, zegt Rouvière.